MITRUSH KUTELIVJESHTA E XHELADIN BEUT

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

MITRUSH KUTELIVJESHTA E XHELADIN BEUT
Eshte ne vellimin:”Tregime te mocme shqiptare”(1965). Trajton nje teme nga e kaluara ehistoris se popullit tone ku bujqit e grat shfrytezoheshin maksimalisht dhe skishin tedrejta.Tregimi perqendrohet ne nje dite te pazakonte per Xheladin Beun,nje dite tevjeshtes se jetes se tij,kur ai per here te pare ndihet keq fizikisht dhe kjo I shkaktonprobleme psikologjike.Titulli I tregimit eshte simbolik:paralajmeron fundin tragjik teheroit.Kjo vjeshte e tij nuk eshte kaq e bukur sa vjeshta ne natyre me cicerimat ezogjve,qiellin e kulluar dhe LEXO ....
puhizen e fresket qe depertonte nga kangjellat e perdredhurate dritareve te hapura te Xheladin Beut.
Autori fillimisht vendos nje paralele midis dyvjeshtave,por shum shpejt kjo paralele kthehet ne kontrast se ai ndihet keqfizikisht:ndien gojen te hidheruar,qiellzen te that,gjuhen te trashur,koken te dhembur dheoden qe I verdalloset.Po ate dit vjeshte qe perben harkun kohor te kohes reale nerrefim,ai del shetitje,peson tre goditje radhazi: 1)kupton se Gurija eshte shtatzan, 2)ndihetkeq fizikisht, 3)merr vesh nga Marua se vajza e saj qe ai deshi ta perdhunonte ishte dhevajza e tij.Ate mbasdite ai bie pa ndjenja ne nje kanal dhe vdes pas 3 ditesh ne menyr tepalavdishme:pa len trashegimtar dhe pa e ditur se cdo te behet me femijen e Gurijes.Mekete vdekje autori thekson iden se njerezit mekatar paguajn per mekatet e tyre.
PERSONAZHET: a)aktiv:Xheladin Beu,Dado Sheqerja. b)pasiv:Xhixhi Hanemja,babai,baxhanaket,Gurija.Ne dy prej personazheve te tij autori operon duke dhen detaje nga e kaluara e jetes setyre:Dado Sheqeria,emri I se ciles eshte simbolik per shaka te afesive te sajkomunikuese dhe per shkak te teknikave te saj ne fushat erotike;zbulohet permes tekaluares se perbashket me Xheladin Beut:dikur ka qen e dashura e Xheladin Beutndersa tani eshte martuar me samarxhiun.Xheladin Beu zbulohet permes te kaluares.Ne historit e se kaluares gjejme nje vargvesesh sic jane:egersia me te cilen trajtonte bujqit,makuteria seksuale,egersia kur vristevajzat qe mbeteshin shtatzane,etj.Ne kete rrefim vihen re dy kendveshtrime et ndryshmeideologjike persa I perket qendrimit ndaj personave te se njejtes kategorie sociale si pshqehajllaret qe per XH.B ishin trimat e tij,per vegjeline sishin gje tjeter vecse lanxhot,larotdhe zybat.Ky ndryshim ndihmon autorin te shpalosi me realizem shtresezimin e thelle teshoqeris shqiptare ne kohen se ciles I referohet.Nje procedim I rendesishem eshte perballja e XH.B me objektin e ftohte te pasqyres kurai nuk arrin te njohe me veten e tij.Dialogu me vetveten dhe dyzimi evidenton tronditjenshpirterore te tij per shkak te frikes qe ka nga vdekja. Rrefimi ne kete tregim realizohetnga dy rrefimtar: a)autori I gjithdijshem qe rrefen ne veten e tret=rrefimtar I nivelit tepare. b)Sheqeria qe rrefen ne veten e dyte=rrefimtare e nivelit te dyte.
 RINA KATERINEZA Rina ishte nje vajze jetime e cila pas vdekjes se nenes edhe te babait mbetet menjerken shpirtkeqe,ajo shkon cdo dark te varri I nenes dhe qante.Nje dark nena I foliposhte varrit dhe I tha te mos qante se fatin e saj e kishte shume prane dhe I tregoivarrin e Kirolloit.Rina shkoj prane varrit dhe pernjeheresh iu shfaq trimi Kirollo,pasi shkembyen fjalet e para te njohjes ata u dashuruan dhe nisen te mendonin se ku do taconin te dy jeten: do te kthehej ai apo do te duhet te shkonte Rina ne boten tjeter.Rinasheh varrin e hapur dhe I nisin te dridhura,keshtu vendosin te jetojne dashurin e tyre nekete bote.Takoheshin cdo darke dhe Rina nuk deshperohej me nga sjellja e keqe enjerkes.Nje dite kur Rina I tha njerkes se ishte shtatzan,ajo e deboi nga shtepia dheRina shkoi duke qare ne Kirolloi.Ky e dergoj te kerkonte strehmi te shtepia e nenes setij.Ne ate shtepi Rina lindi djalin e saj.Nena plak e degjonte Rinen tek I kendonte djalitduke permendur Kirolloin dhe e pyet me detaje.Rina I tregon se Kirolloi vinte cdombremje ne shtepi.Nena iu lut Rines qe ta takonte edhe ajo nje darke te birin.Kirolloi Itha Rines se nena duhet ta priste 3 vjet pasi pas 3 vitesh ai do te vinte ta mirrte me kalte zi,por nena nuk duroi dhe nje nate u fsheh per te pare te birin.Sapo e pa I foli,por ai ulargua menjehere.Po ate darke erdhen disa njerez dhe morren nenen,Rinen dhe djalin evogel per ne boten tjeter ku muaji maj nuk mbaronte kurre.
 ANALIZE:T ematika e rrefenjes eshte e vecante:dashuria mes dy boteve:gjuha meperpunim te larte artistik arrin ne nivelin e larte te poezis(ka shenja te prozespoetike.Rrefimi ngjan me perrallat popullore ne saj te ketyre elementeve: a)Hyrja:njeheree njehere, sot sdi sa mot me pare. b)mbyllja:disa persona te vdekur marrin tre personat embetur. c)motivet e vecante:martesa e pamundur,rruajtja e se fshehtes,prania e njerkesse keqe,deshira per shnderrim me qellim perjetesimin(djali behet qiparis dhe vajza drizee bardhe,motivi I beses,etj.d)personazhet quhen trimi dhe vasha.e)dialogu Idrejtperdrejt.f)komunikimi I rrefimtarit me lexuesin dhe perseritjet artistike.g)elementetfantastike si:levizja e varrit,bekimi I marteses nga nena e vdekur.Si motiv I ri dekl martesa mes nje te vdekuri dhe nje te gjalle.Ne rrefim dallojme tre lloje pershkrimesh: a)te mjedisit si psh:heneza ish mbi korrije…bare flete. Pershkrimi eshte I gjalle saqe ndien ndokush tingujt,shijet,aromat,etj. b)pershkrimete personazheve:emrat dhe veshket jane tipike arbereshe. c)pershkrime te gjendjesshpirterore: kulmi I rrefimit eshte kur trimi dhe vasha te kaperthyer lidhin besen dhediskutojne per vendin ku do te cojne jeten ne kete bote apo ne boten e pertejme.Kirolloijoshet nga bukuria dhe dashuria e jetes tokesore,por stepet nga rikthimi atje.Atmosfera mbizoteruese ne tregim eshte:nata,varret,kenga e zogjve dhe drita e embel ehenes.Pjesa e pare:nga hyrja deri te varrii I Kirolloit kur shon Rina.Mbizoterojjne ketu vargjet sine lirikat popullore.Jepet vetmia dhe dhimbja e Rines per mungesen e nenes. Dialogumes Rines dhe nenes eshte ireal.Epitetet tregojne gjendjen emocionale te vajzes.pjesa e dyte:nga fjalia:heneza ish me korrije dhe deri te e me skish helm RineKaterineza shohim kulmin e zhvillimeve ne rrefenje.Vec dialogut mes te vdekurit dhe tegjalles kemi dhe lidhjen e dahsuris.Dalja ireale e Kirolloit nga varri te kujton legjenden eDhoqines.Ketu ka shume shprehje popullore:bandilli,vasha ime,etj.Kalimi kaq I thjeshtenga bota reale ne ate te te vdekurve eshte bere si ne rrefenjat popullore.Ideja e ketijprocedimi eshte:forca e dashuris kapercen ligjet e jetes dhe vdekjes dhe shuan kufirinndares mes tyre.Kontrastet e forta mes te gjalleve dhe te vdekurve te bejne pershtypjemagjike cka stimulohet nga keto elemente:prania e shkelqimit magjik tehenes,unazat,kenga e zogut,etj. Pjesa 3:qe nga:e me skish helm Rina Katerineza deri ne fund.Rrefenja I afrohetzgjidhjes.Ideja e vazhdimesise shfaqet te detaji I shtatzanis dhe lindjes se djalit teRines.Djali behet vazhdues I Kirollloit.Unaza eshte nje shenje e rinjohjes e huajtur ngaperrallat popullore(nena njeh unazen e te birit ne doren e Rines).Ketu vazhdon alternimiI elementeve reale dhe ireale.Malli I nenes shemb gjithcka dhe regullat e paravendosuranga te dy heronjte fashiten.Eshte dashuria e nenes qe nuk njeh kufij vendor dhekohor.Fundi eshte I papritur,por shkon per shtat me pamundesin e nje martese te tille qene zhvillimin e rrefenjes.
 MESAZHET: fuqia e dashuris mund te matet me jeten dhe vdekjen.Vetem dashuria mundte lidh te palidhurat.Ajo bejne te komunikojne jetet e ketej dhe andejvarrit.
NATE VJESHTE TE TRETE Tregimi gjendet ne permbledhjen Kapllan Aga I Shaban Shpates. Pjesa e pare: Ketu rrefimtari tregon ne veten e pare.Djali 7-vjecar eshte rrefyesi:po atemot kur lash te 7 dhe morra te 8.Me pas ligjerimi I drejtohet dikujt ne veten e dytenjejes:e si te mos ishte ketu o I bekuar?Me pas dominon rrefimi ne veten etrete.Ndryshimi I vetes gjate rrefimit perdoret per ta bindur lexuesin per ngjarjet dhe perta ber pjesmarres te tyre.Ketu pershkruhet bolleku dhe mbaresia e prodhimevebujqesore te atij viti.Bolleku faktohet permes shprehjeve frazeologjike dhehiperbolave.Pershkrimi eshte mbizoterues ndaj rrefimit.Rrefim ka vetem ne paragrafin efundit.Ngjarjet vendosen ne fshat ne shtepin e Zafirit.Kohezgjatja e ngjarjeve eshte 1 vit.
Pjesa e dyte:Furxhiu I hapsanikeve(burgaxhinjve).Pjesa ju referohet nje periudhe kohorete fundit te shek te 18 dhe fillimit te shek te 19 kur lulezonin cetat e hajduteve dhekacakeve..Koha e rrefimit ndryshon ketu:permes anakronis autori kthehet pas ne koheper te treguar historin e perballjes se gjyshit me ceten e hajduteve.Nese do ta ndanimpjesen ne dy fragmente:fragmenti 1 dominohet nga humanizmi I gjyshitfurxhi: Zafirit. Pjesa ka kryesisht pershkrim.Motoja e tij eshte kuptimplote:”buke eshte kjoe uruar.Kur e ke jepe se ai qe te kerkon e ka pisk,ste zgjat doren kot”.Pasoj pozitive ehumanizmit te tij ishte:prandaj e donin te gjithe,skish hasmeri por vetem miqesi.Gjyshindihmonte edhe hapsaniket(te burgoserit).Per te ata ishin njerez dhe kishin nevoj perndihme.Ne fragmentin e dyte dallojme gjyshin si personazh kryesor dhe hajdutet si personazhedytesore.Ne fund te fragmentit gjyshi merr shperblimin e punes dhe miresis setij:miresi.Nga pikpamja gjuhesore verrehet nje nr I madhbarbarizmash(xhelepi,mexhite,hapsane,hafije,rogoz,etj)si edhearkaizmash(karvanaret,lira,dyfek,magje,ballaban,jatak,etj).Ketu ka gjithashtu shumshprehje frazeologjike dhe fjale te urta qe shprehin principet e plakut Zafir.Pjesa e trete:Ne prag te gjumit.Rrefimtar eshte serish djaloshi dhe gjithcka tregohet ngakendveshtrimi I nje femije 7-8 vjecar.Ai pershkruan ritualin e jetes se fshatit dheatmosferen gjumendjellese per femijet.Kjo atmosfere krijohet nga detaji I kendezit Iperralles dhe nga gogesitja e gjyshes.Ketu autori nis nje dialog me lexuesin dukerealizuar funksionin fatik te ligjerimit.Ai pershkruan nje atmosfere te gezuar ne shtepi ckapercillet permes urimeve te shumta qe perseriten.Me tej ndalet ne biseden e cilter mengacmime te bukura drejtuar gjyshit per ta detyruar te tregoj rrefime te vjetra.Kutelievidenton kembenguljen e anetareve te tjere te familjes per te degjuar nga gjyshirrefimin e radhes.Figura e gjyshes eshte shume interesante.Personazhi I sajzbulohet:a)permes pershkrimit te Kutelit.b)permes veprimeve dhe qendrimeve tesaj.c)permes dialogut te personazheve te tjere.Ajo ravijezohet edhe ne fragmente tetjera te tregimit.Pjesa e katert:Frengu.Titulli eshte vendosur duke u bazuar ne gjykimin e kohes pernjerezit me veshje te ndryshme nga te tjeret.Gjyshi eshte vete femija ne pozicionin errefimtarit ketu dhe gjithcka tergohet nga kendveshtrimi I gjyshit femij.Dy janepersonazhet kryesore:Babai I gjyshit dhe frengu(arbereshi),me pas del edhe Rapoja,prarrefimtaret kembehen:femija 7-8 vjecar,gjyshi dhe frengu.Pra gjyshi qe eshte njepersonazh per te cilin rrefehet,merr rolin e rrefimtarit te nivelit te dyte.Koha e rrefimitndryshon nga anakronite qe perdor frengu ne rrefimet e tij.Anakronia na con ne kohet epushtimit turk,pas vdekjes se Skenderbeut dhe largimit masiv te arberesheve neitali.Verrehen ketu disa toponime tipike shqiptare.Shprehjet frazeologjike dhe fjalet e urta perdoren ne funksion te takimit,njohjes dhe bashkebisedimit mes dyshqiptareve.Paragrafi I fundit realizon nje fund te lumtur dhe pershtatet me rrefiemtpopullore ku mbeshtetet Kuteli.Perseritjet epike zgjasin rrefimin dhe ndihmojne lexuesinte memorizoj ngjarjet.Gjuha eshte tipike popullore plot arkaizma qe lidhen me kohen epushtimit turk.Pjesa e peste:pa titull.Ketu mbizoteron atmosfera e magjis qe krijohet nga elementetireale.Nis me kujtimet e rinis dhe njohjes se dashuris me gjyshit dhe gjyshes.Dallohenketu elementet folklorike:marrja e shamis,trimi,vasha.hiperolat portretizojne bukurin egjyshes dhe trimerin e gjyshit.Ngacmimet e gjyshes permbajne humor dhe sinqeritet.Ajoe kthen jyshin pas ne kohe dhe perqendron rrefimin e tij ne kohen e duhur.Ketu ndeshimnje personazh misterioz:mustaqeverdhin I cili rrethohet nga antipatia dhe dyshimi.Edheketu ka shume toponime dhe nje imagjiant te shfreniuar per boten e pertejme qe duketne fjalet e gjyshes.Imagjinata perforcohet ne takimin mes dy djemve.Shtepia e gjyshitharrohet dhe lexuesi perqendrohet vetem te vazhdimi I rrefimit qe behet burim ankthi.Pjesa e gjashte:dita tjeter.Kjo eshte mbyllja e tregimit ku konkluzion I historis behetpermes dialogut nene-bir.Mbyllja seshte e plote.Rrefimi I gjyshit nderpritet per ti lenvendit dialogut midis nenes dhe birit.Fundi eshte I papritur per lexuesin por I qellimshemse autori kerkon te ngjalli imagjinaten te lexuesi.Bien ne sy elementet te besimit fetarkristian sic jane ritet fetare ose toponimet:gropa e qoftelargut,ose imagjinata per boten epasvdekjes. LEXO ME SHUME....NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Hemorragjia Cerebrale

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Hemorragjia Cerebrale 

Objektivat: 

Te njihemi me semundjen cerebrale dhe simptomat e saj. • Te njohim shkallen e kesaj semundjeje dhe shkaqet qe ajo ka. 

 • Te njihemi me shifra reale ne Shqiperi dhe ne bote. 

 • Te njohim cilet rrezikohen nga kjo semundje 

 • Te njohim menyrat se si mund ta parandalojme kete semundje Ç’është hemorragjia cerebrale 

• Hemorragjia celebrale perkufizohet si rrjedhje e gjakut e cila mund te lokalizohet ne cdo regjion celebral apo cerebrar duke perfshire keshtu korteksin,shtresat dhe ventrikujt, e shkaktuar nga faktore traumatike dhe jo tramautike. Eshtë rrjedhje e gjakut në tru, si pasojë e carjes së enëve të gjakut. 

 • Insultet cerebrale (gjithashtu e njohur si semundja cerebrovaskulare) ndodhin kur një enë gjaku që mbart oksigjen dhe ushqen trurin, është e bllokuar nga një mpiksje gjaku (trombi).Kur kjo ndodh, një pjesë e trurit nuk mund të marrë gjakun dhe oksigjenin për të cilin ka nevojë, kështu që fillon të vdesë. Masa dhe vendndodhja e qelizave të dëmtuara përcaktojnë shkallën e goditjes, e cila mund të shkojë nga minimalja deri në katastrofë. Duke qënë se pjesë të ndryshme të trurit kontrollojnë funksione të ndryshme, efektet specifike të goditjeve në tru, varen nga pjesa e trurit që është e dëmtuar. Një goditje cerebrale e vogël në një zonë kritike të trurit mund të shkaktojë paaftësi të përhershme. Meqë qelizat e trurit nuk rigjenerohen, dëmtimi i qelizave nervore është i përhershëm. Miliona qeliza të trurit vdesin çdo minutë kur goditja është e pa trajtuar. Enët e gjakut mund të shkaktojnë hemoragji apo gjakderdhje në tru. Kjo është një formë më e avancuar dhe që kërkon më tepër trajtim 

 • Faktorët kryesorë që ndikojnë në avancimin e kësaj sëmundjeje kaq të rrezikshme te gratë janë: 

-Pilulat kontraceptive 

-Pirja e duhanit 

-mbipesha

 -Migrena

 • -Përdorimi i alkoolit 

 • - Mungesa e aktivitetit fizik 

 • Nëse këta katër faktorë do të puqeshin së bashku, rreziku për një hemorragji cerebrale do të ishte i dyfishtë dhe shumë i rrezikshëm për jetën, aq sa mund të themi vdekjeprurës. Shenjat e hemoragjisë cerebrale 

 • Hemorragjia cerebrale ose infarkti i trurit kryesisht ndodh në moshat mbi 60-vjeç, por njihen raste edhe ne moshat e reja. 

 • Shenjat kryesore që i sëmuri paraqet janë: -Nuk flet ose nuk i kuptohen fjalët -Nuk lëviz gjymtyrët (dorën ose këmbën); -Urinon në mënyrë të pavullnetshme; -Të dridhura të pjesshme ose në të gjithë trupin; -Të vjella. Sëmundja në shifra

 • Kohët e fundit, një rrezik i madh për shëndetin është hemorragjia cerebrale.Disa te dhena : 

 • Femrat janë ato që preken më shpejt se meshkujt nga kjo sëmundje. • Rreth 15 për qind e pacientëve janë nën 45-vjeç. • Në tri orët e para pas rënies së infarktit, kemi masën e shpejtë me medikamente. Në rastet kur pacienti nuk arrin të përmirësohet me medikamente, është i detyrueshëm një operacion urgjent. • Afro 80 për qind e këtyre pacientëve nuk mbijetojnë më shumë se një javë. • Ndërsa pacientët që arrijnë të mbijetojnë dhe të përmirësohen brenda 48 orëve, kanë shanse të mira për jetesë. • Cilët persona janë më të rrezikuarit? • Më të rrezikuarit nga kjo sëmundje janë njerëzit që kanë probleme me zemrën dhe • qarkullimin e gjakut. Për këta të sëmurë, mjekët rekomandojnë që të evitohet sa më shumë: • • Ekspozimi ndaj diellit, sidomos në orët më të nxehta të ditës, • • Temperaturat e larta bëhen shkak për rritjen e presionit të gjakut. 

USHTRIMET FIZIKE 

 • Përfshini gjithmonë ushtrime fizike në rutinën tuaj ditore. Edhe disa ushtrime të vogla (një shëtitje e shpejtë, një shëtitje me biçikletë, noti, punë shtëpie) mund të bëjnë një diferencë të madhe. • Të rriturit duhet të përfshihen domosdoshmërisht në aktivitet fizik me intesitet të moderuar për të paktën 30 minuta në pesë ose më shumë ditë të javës. • Ushtrimet fizike mund ta reduktojnë rrezikun për goditje në tru. Ushqimet • Hani ushqime që konsistojnë më shumë në fruta, perime të gatuara pa yndyrna, mish pa dhjamë, si psh mish pule ose peshk dhe ushqime me shumë fibra (fasulet). Pjekja, zierja me avull e ushqimeve në vend të skuqjes do ju bënte më mirë për shëndetin. • Shijoni kripën e jodizuar në sasi të vogla dhe një ditë me sa më pak yndyrë. • Duke reduktuar kripën dhe yndyrnat në dietën tuaj ju do të keni presion gjaku më të ulët . 

PYETJE – PERGJIGJE 

 • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru janë përgjegjëse për 6 milion vdekje çdo vit?

 • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe ekspertëve të fushës, goditjet në tru apo hemoragjitë cerebrale shkaktojnë vdekjen e 5.8 milion jetëve çdo vit. 

 • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru vrasin më shumë njerëz se SIDA, tuberkulozi dhe malaria të marra së bashku? 

 • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Në vitin 2008 vdekjet nga SIDA kapnin afërsisht shifrën 2 milion (1.7 milion – 2.4 milion); po në vitin 2008 nga tuberkulozi vdiqën 1.8 milion njerëz. 500 000 njerëz kanë vdekur me HIV dhe 247 milion raste me malarie në vitin 2006. Të gjitha këto vdekje së bashku janë afërsisht 1 milion. Sipas OBSH dhe ekspertëve të tjerë të fushës, goditjet në tru kapin 5.8 milion jetë çdo vit. • Pyetje: • A është e vërtetë që goditja në tru nuk është e dhimbshme? • Përgjigje: • Po e vërtetë është. Shumica e goditjeve cerebrale nuk janë të dhimbshme. 80% e tyre janë të shkaktuara nga një mpiksje gjaku në tru dhe zakonisht nuk dhembin. Por mund të ndodhë që tek disa të shkaktojë dhembje. Goditja ndërpret oksigjenin në një pjesë të trurit. Qelizat e trurit fillojnë të vdesin por megjithatë kjo nuk është e 9 dhimbshme. Mos e injoroni sëmundjen. Vetëm 20% e goditjeve janë të shkaktuara nga gjakderdhja brenda trurit dhe zakonisht kjo lloj goditje është shumë e dhimbshme. • Pyetje: • A është e vërtetë se në çdo dy sekonda dikush, diku në botë përjeton një goditje në tru? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Janë llogaritur 30 incidendca të goditjeve cerebrale për 60 sekonda në të gjithë botën. Shumica janë referuar si goditje “të heshtura”. Këto janë edhe lloji më i zakonshëm i goditjeve. Fjala “e heshtur” është term i gabuar. Kur pacientët me goditje cerebrale “të heshtur” janë shqyrtuar, ata kanë patur deficite delikate neurologjike dhe neuropsikologjike. Një artikull nga studimi i Framingham sygjeron se një në 10 individë që jetojnë në komunitet me moshë 62±9 vjet përjetojnë një goditje “të heshtur”. • Nëse injorohet një goditje e vogël cerebrale, mund të japë më pas probleme të mëdha. • Pyetje: • A është e vërtetë se shumica e personave nuk i njohin simptomat e para të një goditje cerebrale? • Përgjigje: • Afërsisht 70% e pacientëve nuk e njohin si duhet goditjet e vogla cerebrale. 30 % e tyre kërkojnë kujdes shëndetësor pas 24 orësh pavarësisht nga mosha, gjinia, klasa sociale apo niveli arsimor. Pa edukim publik efektiv për të gjithë grupmoshat, potencali i plotë i parandalimit nuk do të realizohet. • Pyetje: • A është e vërtetë se presioni i lartë i gjakut është faktor rreziku për goditjet cerebrale? • Përgjigje: • Po, kjo është e vërtetë. Kjo është shumë e rëndësishme për të zbuluar nëse ju jeni në rrezik për shkak të presionit të lartë të gjakut, diabetit ose kolesterolit të lartë në gjak. Shqiperia dhe hemoragjia cerebrale • Sipas nje studimi te Obsh-se semundjet qe shkaktojne pjesen me te madhe te vdekjeve ne shqiperi jane hemoragjia cerebrale , per te cilen Shqiperia mban vendin e tete ne bote dhe semundjet e zemres qe e rendisin vendin tone ne vendin e 46-te ne bote. • Vdekjet nga hemoragjia cerebrale ne shqiperi arrijne ne 6.039 apo 27.71% te vdekjeve totale. Vdekjet vleresohen 171.61 persona per 100.000 banore dhe e rendit shqiperine ne vendin e 8 ne bote. Perfundime • Ne fund te ketij projekti te njihemi me semundjeTe njihemi me semundjen cerebrale dhe simptomat e saj. • Te njohim shkallen e kesaj semundjeje dhe shkaqet qe ajo ka. • Te njihemi me shifra reale ne Shqiperi dhe ne bote. • Te njohim cilet rrezikohen nga kjo semundje • Te njohim menyrat se si mund ta parandalojme kete semundje Ç’është hemorragjia cerebrale • Hemorragjia celebrale perkufizohet si rrjedhje e gjakut e cila mund te lokalizohet ne cdo regjion celebral apo cerebrar duke perfshire keshtu korteksin,shtresat dhe ventrikujt, e shkaktuar nga faktore traumatike dhe jo tramautike. Eshtë rrjedhje e gjakut në tru, si pasojë e carjes së enëve të gjakut. • Insultet cerebrale (gjithashtu e njohur si semundja cerebrovaskulare) ndodhin kur një enë gjaku që mbart oksigjen dhe ushqen trurin, është e bllokuar nga një mpiksje gjaku (trombi).Kur kjo ndodh, një pjesë e trurit nuk mund të marrë gjakun dhe oksigjenin për të cilin ka nevojë, kështu që fillon të vdesë. Masa dhe vendndodhja e qelizave të dëmtuara përcaktojnë shkallën e goditjes, e cila mund të shkojë nga minimalja deri në katastrofë. Duke qënë se pjesë të ndryshme të trurit kontrollojnë funksione të ndryshme, efektet specifike të goditjeve në tru, varen nga pjesa e trurit që është e dëmtuar. Një goditje cerebrale e vogël në një zonë kritike të trurit mund të shkaktojë paaftësi të përhershme. Meqë qelizat e trurit nuk rigjenerohen, dëmtimi i qelizave nervore është i përhershëm. Miliona qeliza të trurit vdesin çdo minutë kur goditja është e pa trajtuar. Enët e gjakut mund të shkaktojnë hemoragji apo gjakderdhje në tru. Kjo është një formë më e avancuar dhe që kërkon më tepër trajtim • Faktorët kryesorë që ndikojnë në avancimin e kësaj sëmundjeje kaq të rrezikshme te gratë janë: -Pilulat kontraceptive -Pirja e duhanit -mbipesha -Migrena • -Përdorimi i alkoolit • - Mungesa e aktivitetit fizik • Nëse këta katër faktorë do të puqeshin së bashku, rreziku për një hemorragji cerebrale do të ishte i dyfishtë dhe shumë i rrezikshëm për jetën, aq sa mund të themi vdekjeprurës. Shenjat e hemoragjisë cerebrale • Hemorragjia cerebrale ose infarkti i trurit kryesisht ndodh në moshat mbi 60-vjeç, por njihen raste edhe ne moshat e reja. • Shenjat kryesore që i sëmuri paraqet janë: -Nuk flet ose nuk i kuptohen fjalët -Nuk lëviz gjymtyrët (dorën ose këmbën); -Urinon në mënyrë të pavullnetshme; -Të dridhura të pjesshme ose në të gjithë trupin; -Të vjella. Sëmundja në shifra • Kohët e fundit, një rrezik i madh për shëndetin është hemorragjia cerebrale.Disa te dhena : • Femrat janë ato që preken më shpejt se meshkujt nga kjo sëmundje. • Rreth 15 për qind e pacientëve janë nën 45-vjeç. • Në tri orët e para pas rënies së infarktit, kemi masën e shpejtë me medikamente. Në rastet kur pacienti nuk arrin të përmirësohet me medikamente, është i detyrueshëm një operacion urgjent. • Afro 80 për qind e këtyre pacientëve nuk mbijetojnë më shumë se një javë. • Ndërsa pacientët që arrijnë të mbijetojnë dhe të përmirësohen brenda 48 orëve, kanë shanse të mira për jetesë. • Cilët persona janë më të rrezikuarit? • Më të rrezikuarit nga kjo sëmundje janë njerëzit që kanë probleme me zemrën dhe • qarkullimin e gjakut. Për këta të sëmurë, mjekët rekomandojnë që të evitohet sa më shumë: • • Ekspozimi ndaj diellit, sidomos në orët më të nxehta të ditës, • • Temperaturat e larta bëhen shkak për rritjen e presionit të gjakut.
 USHTRIMET FIZIKE • Përfshini gjithmonë ushtrime fizike në rutinën tuaj ditore. Edhe disa ushtrime të vogla (një shëtitje e shpejtë, një shëtitje me biçikletë, noti, punë shtëpie) mund të bëjnë një diferencë të madhe. • Të rriturit duhet të përfshihen domosdoshmërisht në aktivitet fizik me intesitet të moderuar për të paktën 30 minuta në pesë ose më shumë ditë të javës. • Ushtrimet fizike mund ta reduktojnë rrezikun për goditje në tru. Ushqimet • Hani ushqime që konsistojnë më shumë në fruta, perime të gatuara pa yndyrna, mish pa dhjamë, si psh mish pule ose peshk dhe ushqime me shumë fibra (fasulet). Pjekja, zierja me avull e ushqimeve në vend të skuqjes do ju bënte më mirë për shëndetin. • Shijoni kripën e jodizuar në sasi të vogla dhe një ditë me sa më pak yndyrë. • Duke reduktuar kripën dhe yndyrnat në dietën tuaj ju do të keni presion gjaku më të ulët .
PYETJE – PERGJIGJE • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru janë përgjegjëse për 6 milion vdekje çdo vit? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe ekspertëve të fushës, goditjet në tru apo hemoragjitë cerebrale shkaktojnë vdekjen e 5.8 milion jetëve çdo vit. • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru vrasin më shumë njerëz se SIDA, tuberkulozi dhe malaria të marra së bashku? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Në vitin 2008 vdekjet nga SIDA kapnin afërsisht shifrën 2 milion (1.7 milion – 2.4 milion); po në vitin 2008 nga tuberkulozi vdiqën 1.8 milion njerëz. 500 000 njerëz kanë vdekur me HIV dhe 247 milion raste me malarie në vitin 2006. Të gjitha këto vdekje së bashku janë afërsisht 1 milion. Sipas OBSH dhe ekspertëve të tjerë të fushës, goditjet në tru kapin 5.8 milion jetë çdo vit. • Pyetje: • A është e vërtetë që goditja në tru nuk është e dhimbshme? • Përgjigje: • Po e vërtetë është. Shumica e goditjeve cerebrale nuk janë të dhimbshme. 80% e tyre janë të shkaktuara nga një mpiksje gjaku në tru dhe zakonisht nuk dhembin. Por mund të ndodhë që tek disa të shkaktojë dhembje. Goditja ndërpret oksigjenin në një pjesë të trurit. Qelizat e trurit fillojnë të vdesin por megjithatë kjo nuk është e 9 dhimbshme. Mos e injoroni sëmundjen. Vetëm 20% e goditjeve janë të shkaktuara nga gjakderdhja brenda trurit dhe zakonisht kjo lloj goditje është shumë e dhimbshme. • Pyetje: • A është e vërtetë se në çdo dy sekonda dikush, diku në botë përjeton një goditje në tru? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Janë llogaritur 30 incidendca të goditjeve cerebrale për 60 sekonda në të gjithë botën. Shumica janë referuar si goditje “të heshtura”. Këto janë edhe lloji më i zakonshëm i goditjeve. Fjala “e heshtur” është term i gabuar. Kur pacientët me goditje cerebrale “të heshtur” janë shqyrtuar, ata kanë patur deficite delikate neurologjike dhe neuropsikologjike. Një artikull nga studimi i Framingham sygjeron se një në 10 individë që jetojnë në komunitet me moshë 62±9 vjet përjetojnë një goditje “të heshtur”. • Nëse injorohet një goditje e vogël cerebrale, mund të japë më pas probleme të mëdha. • Pyetje: • A është e vërtetë se shumica e personave nuk i njohin simptomat e para të një goditje cerebrale? • Përgjigje: • Afërsisht 70% e pacientëve nuk e njohin si duhet goditjet e vogla cerebrale. 30 % e tyre kërkojnë kujdes shëndetësor pas 24 orësh pavarësisht nga mosha, gjinia, klasa sociale apo niveli arsimor. Pa edukim publik efektiv për të gjithë grupmoshat, potencali i plotë i parandalimit nuk do të realizohet. • Pyetje: • A është e vërtetë se presioni i lartë i gjakut është faktor rreziku për goditjet cerebrale? • Përgjigje: • Po, kjo është e vërtetë. Kjo është shumë e rëndësishme për të zbuluar nëse ju jeni në rrezik për shkak të presionit të lartë të gjakut, diabetit ose kolesterolit të lartë në gjak. Shqiperia dhe hemoragjia cerebrale • Sipas nje studimi te Obsh-se semundjet qe shkaktojne pjesen me te madhe te vdekjeve ne shqiperi jane hemoragjia cerebrale , per te cilen Shqiperia mban vendin e tete ne bote dhe semundjet e zemres qe e rendisin vendin tone ne vendin e 46-te ne bote. • Vdekjet nga hemoragjia cerebrale ne shqiperi arrijne ne 6.039 apo 27.71% te vdekjeve totale. Vdekjet vleresohen 171.61 persona per 100.000 banore dhe e rendit shqiperine ne vendin e 8 ne bote. Perfundime • Ne fund te ketij projekti te njihemi me semundjen e hemoragTe njihemi me semundjen cerebrale dhe simptomat e saj. • Te njohim shkallen e kesaj semundjeje dhe shkaqet qe ajo ka. • Te njihemi me shifra reale ne Shqiperi dhe ne bote. • Te njohim cilet rrezikohen nga kjo semundje • Te njohim menyrat se si mund ta parandalojme kete semundje Ç’është hemorragjia cerebrale • Hemorragjia celebrale perkufizohet si rrjedhje e gjakut e cila mund te lokalizohet ne cdo regjion celebral apo cerebrar duke perfshire keshtu korteksin,shtresat dhe ventrikujt, e shkaktuar nga faktore traumatike dhe jo tramautike. Eshtë rrjedhje e gjakut në tru, si pasojë e carjes së enëve të gjakut. • Insultet cerebrale (gjithashtu e njohur si semundja cerebrovaskulare) ndodhin kur një enë gjaku që mbart oksigjen dhe ushqen trurin, është e bllokuar nga një mpiksje gjaku (trombi).Kur kjo ndodh, një pjesë e trurit nuk mund të marrë gjakun dhe oksigjenin për të cilin ka nevojë, kështu që fillon të vdesë. Masa dhe vendndodhja e qelizave të dëmtuara përcaktojnë shkallën e goditjes, e cila mund të shkojë nga minimalja deri në katastrofë. Duke qënë se pjesë të ndryshme të trurit kontrollojnë funksione të ndryshme, efektet specifike të goditjeve në tru, varen nga pjesa e trurit që është e dëmtuar. Një goditje cerebrale e vogël në një zonë kritike të trurit mund të shkaktojë paaftësi të përhershme. Meqë qelizat e trurit nuk rigjenerohen, dëmtimi i qelizave nervore është i përhershëm. Miliona qeliza të trurit vdesin çdo minutë kur goditja është e pa trajtuar. Enët e gjakut mund të shkaktojnë hemoragji apo gjakderdhje në tru. Kjo është një formë më e avancuar dhe që kërkon më tepër trajtim • Faktorët kryesorë që ndikojnë në avancimin e kësaj sëmundjeje kaq të rrezikshme te gratë janë: -Pilulat kontraceptive -Pirja e duhanit -mbipesha -Migrena • -Përdorimi i alkoolit • - Mungesa e aktivitetit fizik • Nëse këta katër faktorë do të puqeshin së bashku, rreziku për një hemorragji cerebrale do të ishte i dyfishtë dhe shumë i rrezikshëm për jetën, aq sa mund të themi vdekjeprurës. Shenjat e hemoragjisë cerebrale • Hemorragjia cerebrale ose infarkti i trurit kryesisht ndodh në moshat mbi 60-vjeç, por njihen raste edhe ne moshat e reja. • Shenjat kryesore që i sëmuri paraqet janë: -Nuk flet ose nuk i kuptohen fjalët -Nuk lëviz gjymtyrët (dorën ose këmbën); -Urinon në mënyrë të pavullnetshme; -Të dridhura të pjesshme ose në të gjithë trupin; -Të vjella. Sëmundja në shifra • Kohët e fundit, një rrezik i madh për shëndetin është hemorragjia cerebrale.Disa te dhena : • Femrat janë ato që preken më shpejt se meshkujt nga kjo sëmundje. • Rreth 15 për qind e pacientëve janë nën 45-vjeç. • Në tri orët e para pas rënies së infarktit, kemi masën e shpejtë me medikamente. Në rastet kur pacienti nuk arrin të përmirësohet me medikamente, është i detyrueshëm një operacion urgjent. • Afro 80 për qind e këtyre pacientëve nuk mbijetojnë më shumë se një javë. • Ndërsa pacientët që arrijnë të mbijetojnë dhe të përmirësohen brenda 48 orëve, kanë shanse të mira për jetesë. • Cilët persona janë më të rrezikuarit? • Më të rrezikuarit nga kjo sëmundje janë njerëzit që kanë probleme me zemrën dhe • qarkullimin e gjakut. Për këta të sëmurë, mjekët rekomandojnë që të evitohet sa më shumë: • • Ekspozimi ndaj diellit, sidomos në orët më të nxehta të ditës, • • Temperaturat e larta bëhen shkak për rritjen e presionit të gjakut.
USHTRIMET FIZIKE • Përfshini gjithmonë ushtrime fizike në rutinën tuaj ditore. Edhe disa ushtrime të vogla (një shëtitje e shpejtë, një shëtitje me biçikletë, noti, punë shtëpie) mund të bëjnë një diferencë të madhe. • Të rriturit duhet të përfshihen domosdoshmërisht në aktivitet fizik me intesitet të moderuar për të paktën 30 minuta në pesë ose më shumë ditë të javës. • Ushtrimet fizike mund ta reduktojnë rrezikun për goditje në tru. Ushqimet • Hani ushqime që konsistojnë më shumë në fruta, perime të gatuara pa yndyrna, mish pa dhjamë, si psh mish pule ose peshk dhe ushqime me shumë fibra (fasulet). Pjekja, zierja me avull e ushqimeve në vend të skuqjes do ju bënte më mirë për shëndetin. • Shijoni kripën e jodizuar në sasi të vogla dhe një ditë me sa më pak yndyrë. • Duke reduktuar kripën dhe yndyrnat në dietën tuaj ju do të keni presion gjaku më të ulët .
PYETJE – PERGJIGJE • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru janë përgjegjëse për 6 milion vdekje çdo vit? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe ekspertëve të fushës, goditjet në tru apo hemoragjitë cerebrale shkaktojnë vdekjen e 5.8 milion jetëve çdo vit. • Pyetje: • A është e vërtetë që goditjet në tru vrasin më shumë njerëz se SIDA, tuberkulozi dhe malaria të marra së bashku? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Në vitin 2008 vdekjet nga SIDA kapnin afërsisht shifrën 2 milion (1.7 milion – 2.4 milion); po në vitin 2008 nga tuberkulozi vdiqën 1.8 milion njerëz. 500 000 njerëz kanë vdekur me HIV dhe 247 milion raste me malarie në vitin 2006. Të gjitha këto vdekje së bashku janë afërsisht 1 milion. Sipas OBSH dhe ekspertëve të tjerë të fushës, goditjet në tru kapin 5.8 milion jetë çdo vit. • Pyetje: • A është e vërtetë që goditja në tru nuk është e dhimbshme? • Përgjigje: • Po e vërtetë është. Shumica e goditjeve cerebrale nuk janë të dhimbshme. 80% e tyre janë të shkaktuara nga një mpiksje gjaku në tru dhe zakonisht nuk dhembin. Por mund të ndodhë që tek disa të shkaktojë dhembje. Goditja ndërpret oksigjenin në një pjesë të trurit. Qelizat e trurit fillojnë të vdesin por megjithatë kjo nuk është e 9 dhimbshme. Mos e injoroni sëmundjen. Vetëm 20% e goditjeve janë të shkaktuara nga gjakderdhja brenda trurit dhe zakonisht kjo lloj goditje është shumë e dhimbshme. • Pyetje: • A është e vërtetë se në çdo dy sekonda dikush, diku në botë përjeton një goditje në tru? • Përgjigje: • Po është e vërtetë. Janë llogaritur 30 incidendca të goditjeve cerebrale për 60 sekonda në të gjithë botën. Shumica janë referuar si goditje “të heshtura”. Këto janë edhe lloji më i zakonshëm i goditjeve. Fjala “e heshtur” është term i gabuar. Kur pacientët me goditje cerebrale “të heshtur” janë shqyrtuar, ata kanë patur deficite delikate neurologjike dhe neuropsikologjike. Një artikull nga studimi i Framingham sygjeron se një në 10 individë që jetojnë në komunitet me moshë 62±9 vjet përjetojnë një goditje “të heshtur”. • Nëse injorohet një goditje e vogël cerebrale, mund të japë më pas probleme të mëdha. • Pyetje: • A është e vërtetë se shumica e personave nuk i njohin simptomat e para të një goditje cerebrale? • Përgjigje: • Afërsisht 70% e pacientëve nuk e njohin si duhet goditjet e vogla cerebrale. 30 % e tyre kërkojnë kujdes shëndetësor pas 24 orësh pavarësisht nga mosha, gjinia, klasa sociale apo niveli arsimor. Pa edukim publik efektiv për të gjithë grupmoshat, potencali i plotë i parandalimit nuk do të realizohet. • Pyetje: • A është e vërtetë se presioni i lartë i gjakut është faktor rreziku për goditjet cerebrale? • Përgjigje: • Po, kjo është e vërtetë. Kjo është shumë e rëndësishme për të zbuluar nëse ju jeni në rrezik për shkak të presionit të lartë të gjakut, diabetit ose kolesterolit të lartë në gjak. Shqiperia dhe hemoragjia cerebrale • Sipas nje studimi te Obsh-se semundjet qe shkaktojne pjesen me te madhe te vdekjeve ne shqiperi jane hemoragjia cerebrale , per te cilen Shqiperia mban vendin e tete ne bote dhe semundjet e zemres qe e rendisin vendin tone ne vendin e 46-te ne bote. • Vdekjet nga hemoragjia cerebrale ne shqiperi arrijne ne 6.039 apo 27.71% te vdekjeve totale. Vdekjet vleresohen 171.61 persona per 100.000 banore dhe e rendit shqiperine ne vendin e 8 ne bote. Perfundime • Ne fund te ketij projekti te njihemi me semundjen e hemoragjise cerebrale , faktoret , simptomat, pasojat si dhe te ndergjegjesohemi qe ta kuptojme ne kohe dhe te kemi mundesi per sherim apo shpetim nga kjo semundje.jise cerebrale , faktoret , simptomat, pasojat si dhe te ndergjegjesohemi qe ta kuptojme ne kohe dhe te kemi mundesi per sherim apo shpetim nga kjo semundje.n e hemoragjise cerebrale , faktoret , simptomat, pasojat si dhe te ndergjegjesohemi qe ta kuptojme ne kohe dhe te kemi mundesi per sherim apo shpetim nga kjo semundje.

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Ese argumentuese bindese - Pse duhet te vazhdoj kete profesion

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Ese argumentuese bindese - Pse duhet te vazhdoj kete profesion

 Mua me pelqen te studioj,sepse marr njohuri me te cilat do te ndertoj te ardhmen time.Te marresh njohuri do te thote te behesh nje njeri i ditur,pergjegjes,i afte per te kaluar cdo sfide nje njeri me
LEXO ME SHUME....

kultur pra me pak fjale i kompletuar. Pasi mbaron shume vite shkollim,vlen nje moment kur ti duhet te zgjedhesh nje dege me te cilen do te ushtrosh nje profesion te caktuar. 

Dhe ky eshte pikerisht momenti ku lindin dhe dyshimet,fillon dhe behesh kunfuze dhe nuk je e sigurte ne vetvete Perballe nje momenti te tille duhet te jesh e arsyetueshme per te marre nje vendim,qe neser te ndihesh mire dhe te mos pendohesh per ate cke zgjedhur. Konkretishte mua me pelqen dega per mjekesi. dhe tani lind pyetja:- pse duhet te zgjedh kete dege per te studiuar? Meqe arritem ne thelbin e duhur, ne ceshtjen ku qendron dhe problemi do te vija ne dukje disa arsyeje dhe argumenta qe te cojne ne zberthimin e kesaj ceshtje. arsyeja e pare qendron ne deshiren dhe pasionin tim.qe i ka fillimet qe ne momentin kur un e fillova ta kuptoj kete bote, kur une fillova te jap ndihmen e pare dhe te marr kenaqesine e pare, qe ne ate moment mendova te behem pjese e saj, Pavaresishte kesaj qendron dhe arsyeja qe une mbi te gjitha jam nje njeri human, nje njeri me zemer te forte dhe e gatshme per te qene ne sherbim te personave te cilet kane nevoje per tu shuruar fizikisht dhe moralishte,po ashtu deshiroj te jem ne krah te tyre sa here qe ndjejne nevojen per te zbazur dhimbjen,problemetqe ato kane dhe une ne nje fare menyre te behem pjese e ketyre dhimbjeve qofte edhe per nje cast. deshiroj gjithashtu tiu afroj mbeshtetje force,kurajo,tiu rris shpresen per te jetuar qe ta shikojne jeten ne kendveshtrime te ndryshme. Arsyeja e fundit por jo me pak e rendesishme eshte se edhe prinderit e mi jane nje nder shkaqet qe me inkurajojne te ndermarr kete hap,qe me mbeshtesin dhe me mesojne per kete fushe. Duke bere keto arsyetime ,duke dhene keto argumenta ne momente te tilla dyshimesh fillon dhe e kupton si dhe je me e qarte perse do ta vazhdosh kete rrugetim.

 LEXO ME SHUME....

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Analize Letrare: Pa ty - Ismail Kadare

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Analize Letrare: Pa ty - Ismail Kadare
 Poezia trajton temen e dashuris,se ciles I kendohet ne mungese.Edhe pse nuk permenden fjalet:dashuri dhe ndarje;nga trishtimi qe del si ndjenje mbizoteruese,kuptojme se heroi lirik po vuan nje ndarje.LEXO ME SHUME...
Jane disa detaje qe vertetojne ndarjen,here te drejtperdrejta dhe here ne menyre simbolike. a)Detaje te drejtperdrejta:ti ike,fill pas teje u zbeh blerimi,cte bej,etj b)Detaje me vlere simbolike:udha e pafundme(qe ska me kthim se e dashura nuk do te vi me),bota ngjan me negativin e nje filmi(bardhezi,kane humbur ngjyrat,pra bukuria dhe interesi per jeten),ere e ftohte(shpirti pa dashurin eshte ftohur dhe ndihet sikur po afron dimri)... ,te muzgut(shpirti I pashprese,shkrimet e lashta si te Gjon Buzukut(te dy I perkasin te kaluares qe nuk kthehet me pas),I ftohti medalion I henes(hena shihet si deshmitare e ndarjes). Ne strofen 1 paralelizmi figurativ mes vjeshtes dhe ikjes se te dashures tregon humbjen e nje dashurie dhe fillimin e vetmis te simbolizuar nga dimri.Folja zverdhi shpreh zbehjen e pasionti dhe vjeterimin e ndjenjes.Vete hena te sugjeron nje lloj ftohtesie cka shkon per shtat me ftohjen e lidhjes ne cift.kjo ndjesi shprehet me metonimin:mbi gjokse pellgjesh tani tundet I arti medaljon I henes(konkretja per abstrakten). Larmia e inversioneve sherben per te treguar se pas ndarjes asgje nuk shkon mbare. Ne strofen e dyte vazhdon paralelizmi figurativ:ikin lejleket prej te ftohtit sic ka ikur e dashura e heroit lirik.Krahasimi:si stof I keq shpreh vleresimin e heroit lirik per cilesin e dashuris por edhe per cilesin e jetes pa dashurin:ai beson se kjo lidhje nuk I qendroj kohes ngaqe nuk ishte cilesore. Ngjyrat bardhezi me te cilat sheh tani boten e cila permblidhet ne enumeracionin:toka,pylli,reja;deshmojne merzine dhe mungesen e interesit qe shfaq jea pa dashurin Ne strofen 3 detaji:fushat qe shpre hapesiren dhe vetmine,realizon deshiren e heroit lirik per ta perjetuar I vetem kete ndarje dh ndjenjat e trishtimit dhe te zhgenjimit.Era e ftohte sugjeron dimrin dhe ngrirjen e ndjenjave kur njera pale qe mbetet pa pergjigje vuan.Mullaret e gjysmuar shprehin gjysmimin e cdo njeriu qe mbetet pa dashurin.Krahasimi I tyre me Don Kishotet do te tregoj se kjo ndjenje tashme I takon te kaluares dhe koha e saj ka ikur si koha e Don Kishotit.Epiteti:te gjysmuar shpreh dhimbjen e heroit lirik.Ndryshimi I kohes se foljeve nga strofa 1,2 te strofa 3(e kryer e thjeshte-e tashme) I meshon faktit se kjo dashuri I perket thjesht te kaluares. Ne strofen 4 pyetja retorike:Cte bej?dhe monologue I heroit lirik lidhen me mungesen e orientimit ten je njeriu fill pas ndarjes.Muzgu shkon per shtat me erresiren qe pllakos shpirtin njerezor pas ndarjes.Grotesku I vargut 3 dhe mbartja ne vargjet 3 4:kur qerrja baltrave ben shkrime/te lashta sit e Gjon Buzukut;shprehin mungese e orientimit te njeriut ten dare qe s’arrin me te pershtatet me realitetin dhe e shtremberon ate.Mbetja e shkrimit ne vemendjne e njeriut ten dare tregon akoma iden se asnje dashuri qe humbet nuk shuhet plotesisht.(kjo na kujton poezin KRISTAL) Ne strofen 5 detaji:duke rene ne gjunje tregon thyerrjen shpirterore qe peson njeriu kur zhgenjehet.Ndryshimi I kohes se foljes ketu : ne te ardhmen tregon se heroi lirik eshte pershtatur tashme me iden e ndarjes.DUket sikur thyerja shpirterore e perkul edhe fizikisht ate.Etja e tyre eshte simbolike:ai e do dashurin si shkretetira shiun.Metonimia:’do me ngelet ne gryke I ftohti medallion I henes’ tregon se ka per ta ndier ne gjithe madheshtin e saj ndjenjes e trishtimit dhe te ftohtesis. Permes inversioneve qe perdor poeti u jep vlere logjike fjaleve kyce qe lidhen me perjetimet te heroit lirik si psh:I arti(=I ftohti),si stof I keq(=cilesi e keqe e lidhjes),tani(=tani qe eshte ndare),I ftohti(I arti epitet I drejtperdrejt qe deshmon ftohjen e nje lidhjeje).Ndodh per te disajten here qe Kadare flet per dike pa e patur te pranishem dhe biseda eshte thellesisht intime.Mungesa e pales tjeter perforcon trishtimin . Figura te tjera:gjeterrenes=epitet kompozit,e zhveshur=epitet(ftohtesi),te lashta=epitet qe tregon se gjurmet e kesaj dashurie kane per ti qendruar kohes,medalioni=metafor qe materializon henen e cila do te mbetet si ngerc ne qenien e heroit lirik qe harrin kulmin e vuajtjes. .LEXO ME SHUME...
NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Analize Letrare: Kristal - Ismail Kadare

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Analize Letrare: Kristal - Ismail Kadare 

- Poezia u shkrua me 1979.Eshte poezi dashurie mbikohore qe nuk I kushtohet drejtperdrejt dashurise,por mbijeteses se kujtimit te saj ne shpirtin e njeriut qe e ka provuar. Ismail Kadare e shikon dashurin ne retrospektiv.Kujtimi I dashuris vjen ne formen e nje dhimbjeje LEXONI ME SHUME....

 dhe monumentalizohet.Ajo merr forme fizike,kristalizohet,shnderrohet ne kristal.Kujtimi e larteson dashuris deri ne perjetesi.Ai do te donte te shpetonte perfundimisht nga kujtimi I nje dashurie qe nuk ekziston me.Shfaqet dilema e tij per tu ndare prej kesaj dashurie ne kete bote apo per ta marre si xhevahir ne boten tjeter... Ky vleresim I Kadares per dashurin eshte I panjohur me pare.Ideja:dashuria nuk vde kurre;edhe pas ndarjes ajo mbetet ne nje cep te shpirtit njerezor e pazevendesueshme,per te zbukuruar shpirtin e atij qe ka patur fatin ta perjetoj.Poezia nis me nje apostrof ne vargun e pare ku heroi lirik I drejtohet kujtimit te dashuris si ti drejtohej nje njeriu qe ka para,ne veten e dyte numri njejes.Ky kujtim eshte ende I forte edhe I gjalle dhe trondit shpirtin e heroit lirik.Metafora e vargut 3 te strofa e pare tregon se edhe kujtimet me teforta I fashit dikur koha. Ne vargun e pare te strofes 2 antiteza: poshte e larte tregon coroditjen e heroit lirik perballe dilemes nese duhet ta mbarti gjith jeten kete kujtim,apo ta harroj per gjithmone. Enumeracioni emeror I vargut 3:nje strofe nje note a nje brulant, krijon shkallezim ne ngjitje se brilanti nenkupton vleren me te larte.Vargu 4 I strofes 2 ka nje enumeracion foljor:te te le , te te puth,te shkoj qe I meshon ides se ikjes nga dhimbja qe ishkakton kujtimi. Metafora:kristal ne vargun 2 te strofes 3 tregon nevojen e heroit lirik per ti dhene nje forme konkrete kujtimit te dashuris.E quan kristal se nxjerr ne pah disa cilesi te ketij kujtimi:bukurin,delikatesen,vleren monetare,pastertin dhe aftesin per ti qendruar kohes.Vargu I katert I strofes 3 ka nje antiteze qe tregon se ky kujtim smund te jet I pandjeshem per sa kohe qe heroi lirik vuan nga nje dashuri qe ka mbaruar;por smund te jet plotesisht I gjalle perderisa heroi lirik eshte krejt I vetem ne kete perjetim. Metafora:hon(honi=honi I harreses) ne vargun 1 te strofes 4 shpreh tendencen e heroit lirik per te harruar.Mes honit dhe lulnajes krijohet nje antiteze qe I meshon dilemes nese duhet ta harroj kete kujtim,apo tia kaloje perjetesise(lulnaja eshte e perjetshme:cdo pranvere ajo gjallerohet nga lulet qe celin).Krahasimi:porsi polen ,eshte deshmi e shpirtit delikat te heroit lirik qe trajton me delikates kujtimin e nje dashurie. 

 Vargu 2 I strofes 2:Ty te te leshoj=metonimi(konkretja ne vend te abstraktes)I drejtohet kujtimit te dashurise sikur ti drejtohet te dashures qe e ka len per te treguar se sa shum pershtypje I ben kujtim. 

Vargu 1 strofa 5:te te mashtroj eshte nje tjeter metonimi.

 Vargu 4 strofa 5:ish-s’ish eshte antiteze qe meshon dilemen e heroit lirik. Mjetet gjuhesore:ne vargjet 2,3,4 strofa 1:si-si-si eshte anafor qe thekson shpirtin e trazuar te heroit lirik.Vargjet 2,3 te strofes 2:nje-nje jane anafora qe tregojne se heroi lirik ben perpjekje tedeshperuara per te shpetuar nga kujtimi I nje dashurie qe I shkakton vuajtje.Aliteracioni:m-m-m ne vargun 2 te strofes 3(morg-mermer-m….)tregon iden e nje mermerime bezdie te heroit lirik qe nuk gjen zgjidhje.Rimarrja e fjale gjysme-gjysme ne vargun 4 te strofes 3 thekson disa ide:1)heroi lirik ka mbetur I gjysmuar pa te dashuren.2)ai beson se ky kujtim nuk do te vdese kurre plotesisht,por as do te jetoj perhere I gjalle. Rimarrja:gjithkund-gjithkund ne vargun 4 strofa 4 shpreh deshiren perfundimtare te heroit lirik per tia kaluar kete kujtim perjetesise.Ne strofen 5 verrehet perdorimi I polisindetit: dhe,dhe as,as qe deshmon mbi shtresimin e ngjarjeve ne kohe dhe nje far kenaqesi per faktin se po shpeton nga ky kujtim duke mashtruar.Epanalepsa e vargut te fundit:harrim-harrim tregon se autori ende nuk beson ne harrimin e kohe. Poeti procedon me varg 8-rrokesh,te alternuar me 10-rrokeshin.Rima e perdorur eshte e alternuar ABAB,por ka raste edhe vargjesh te bardha.Theksat ritmik bien kryesisht ne rrokjet 2-10 ose 4-10 ndersa ne vargjet 8-rrokeshe ne vargjet 2-8.Poezia ka muzikalitet te brendshem qe realizohet me alternimin I ritmit fundor me ate parafundor. LEXONI ME SHUME....

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

ANALIZE LETRARE: MALL - ISMAIL KADARE

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

ISMAIL KADARE - Mall 
Malli eshte nje prej motiveve me te dendura ne poetiken e Kadares,shprehur ne forma te ndryshme si psh:-per femijerin,-per vendlindjen,-per vajzat e bukura te Moskes,-per vajzen qe ka prekur shpirtin e tij,etj.Malli eshte lejtmotivi I kesaj poezie.
Heroit lirik duket se I mungon vajza e enerrave te tij dhe per shkak te mungeses lind ndjenja e mallit.Si rrjedhoj e mallit vjen nje tjeter ndjesi qe shprehet nepermjet elementeve te natyres ku bien ne sy detajet:Qiej te ngrysur,mungesa e lejlekeve dhe ylbereve.Perdorimi I shumesit ne keto 3 detaje(perjashto lejleket)krijon pershtypjen e nje hapesire te pafundme te cilen seshte I afte ta rroki syri njerezor.Kjo hapesire lidhet me ndjesin e booshllekut qe I krijon heroit lirik ne shpirt mungesa e komunikimit me vajzen qe dashuron... Mungesa e ylbereve simbolizon nderprejen e urave te komunikimit por edhe gezimin e jetes(ngjyrat). Ne strofen e 1 pikat e shiut mbi qelq ngjajne me ndjesit delikate qe I zgjohen heroit ne shpirt.Per here te pare ne poetiken e Kadares shiu nuk eshte burim trishtimi, por zgjon te heroi lirik nje perjetim aq te fort sa I mbush gjith qenien:malli per dike te zgjon emocione te forta qe te nxjerrin nga apatia dhe merzia. FJALA:befas eshte deshmi e spontanitetit te ndjenjave qe lidhet me nenvetedijen e pakontrolluar te heroit lirik.Nga ky moment e tutje do te garojne ne poezi:vetedija(kujton thenie e Heraklitit:te zgjuarit jane bashke ne toke dhe te fjeturit vec)me nenvetedijen(zgjimi I kesaj ndjesie te cilin nuk e kontrollojme).Paradoksi I kesaj distance shpirerore gjendet ne faktin se heroi lirik dh e dashura jetojne ne nje qytet.Pra seshte hapesira dhe distanca fizike qe I ndan,te dy I ka kapur rutina e jetes se perditshme,monotonia dhe mefshtesia.Kjo mefshtesi nuk eshte e panjohur per heronjt e letersis moderniste.Mjafton perseritja e detajit:rralle,sa rralle per te kuptuar sa e madhe eshte distanca shpierterore mes tyre.Shiu behet shkak per zgjimin e ketij kujtimi;pra natyra behet percaktuese e ndjesi njerezore. Ne strofen 2 spontaniteti I ndjenjes se mallit theksohet nga fjala:e cuditshme;cka na ben te besojme se poeti ska marr vesh as faktin qe po vjen vjeshta.Ardhja e vjeshtes theksohet nga detajet artistike:mengjesi me shi dhe qiejt e ngrysur. Ne strofen 3 fjala:perdreq lidhet me faktin qe arsyeja nderpret spontanitetin dhe lirine e nenndergjegjes per te arritur ne konkluzione qe vetem arsyeja mund ti diktoje.Ai kujton thenien e Heraklitit qe pershtatet me kete largesi shpirerore qe I ngjan gjumit letargjik dhe vete vdekjes.Ai e kupton se ata qe jane te gjalle(vital dhe aktiv)munden ti vjelin jetes gezime dhe perjetime te forta, ndersa njerezit e plogesht e pasiv jane si te pergjumurit,si te vdekurit;te privuar nga kenaqesit e jetes.Duket sikur me kete thenie heroi do te zgjoj vetveten nga plogeshtia. Ne strofen 4 pyetja retorike e dy vargjeve te para duket me teper si thirrje qe heroi lirik I ben vetes per zgjim;gjithashtu shpreh dyzimin e poetit me endrres dhe realitet,dyzim qe lidhet ose kushtezojet edhe nga ngjyra gri e qiellit.Dy vargjet e fundit ritheksojne motivin e mallit dhe shprehin iden se:Kjo dite ia vlente qofte edhe vetem per faktin se shpirti I heroit lirik u mbush me jet nga ndjenja e mallit. NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Analize Letrare: Darka e Fundit- Ismail Kadare

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Analize Letrare: Darka e Fundit- Ismail Kadare 

 Veprën “Darka e Gabuar “ të Kadaresë mbase do ta kisha krahasuar me kryeveprën “Darka e fundit të Leonardo Da Vinçit”, të dyja vepra interesante arti, në të dyja vepra ndeshemi me një darkë të pazakontë, LEXONI ME SHUME... 

me një mister brenda asaj darke, që e vërteta e asaj darke mbase ende kufizohet me pyetjen: Ç’ka ka ndodhur në atë darkë? Është e njëjta pyetje po në të dyja vepra. Pastaj, nëse shohim një paraqitje klasike, në veprën “Darka e fundit” të Leonardos , ku ai i ka vendosur Jezusin me apostujt e tij ulur në tryezë, ndërkaq që edhe në veprën “Darka e Gabuar” të Kadaresë ndeshemi me po atë paraqitje klasike, ku autori ka vënë në pozicion elementet si muzika nga gramafoni dhe shampanja, si pjesë e asaj darke. Patjetër se ato elemente e ilustronin një interpretim klasik, një nuancë më elegante që i jep frymë klasike asaj darke. Një krahasim në mes të këtyre dy veprave, që pështjellojnë ekzistencën e një misteri në mes të asaj darke, me një dozë dyshimi tradhtie të bazuar nga realiteti, por të shprehur edhe në mënyrë imagjinare, por të mjegulluar në sy të shikuesit apo lexuesit. Përderisa në pikturë mund të vërejmë apostujt të cilët pyesin njëri –tjetrin se kush nga ata është tradhtari? apo “ Kush mund të dijë diçka ” . Ajo pamje e fiksuar në pikturë na bën të ndeshemi me pëshpëritjet në “Darkën e gabuar” të Kadaresë, ku mbetej e dyshimtë biseda në vesh mes doktorit Guratemoja dhe komandantit të divizionit gjerman, kolonelit Fritz Von Schwabe, që patjetër pëshpëritej aty nga oficerët e tjerë se çfarë u fliste mes tyre, ku përthekohej pyetja se “ kush mund të dijë diçka”. E, padyshim, fakti që në një kohë të vështirë doktor Gurametoja u shtronte darkë me këngë dhe shampanjë, ushtarëve gjerman, dhe ngrinte dolli për miqësinë shqiptare-gjermane, natyrisht që ishte dyshuese tortura e shpjegimit të asaj darke, në ishte tradhti apo çfarë mund të ishte. Dhe çdokush kërkonte në ato fytyra gjurmët e një të vërtete, të një karakteri, ndjenjë, në atë moment aq dramatik. Sens të veçantë autori i ka dhënë edhe dinjitetit shqiptar, kur citon fjalët e kolonelit Fritz: “ U nisa në vendin e Besës, siç më kishe thënë ti....’Kodi Lek Dukagjini, he? Ndoshta rruga për të depërtuar në misterin e asaj darke na duket shpesh si labirint në veprën e Kadaresë, ku nuk dinë se nga të hysh e nga të dalësh me përkufizime, por është e dukshme se autori në këtë vepër na paraqet gjendjen e Shqipërisë, hyrjen e gjermanëve më 1943, në Gjirokastër, vendosjen e komunizmit, e deri te vdekja e Stalinit. Me gjithë ato ngjarje të mjegulluara, thashetheme, ngjarjet e ndërtuara nga personazhet, dhimbjen e përjetimin për qytetin e lindjes, autori të gjitha këto i pështjellon me një mister dhe fshehtësi, duke i dhënë veprës një frymë sa kreative, aq historike, sa reale, aq imagjinatave dhe njëkohësisht moderne. Pastaj interesante na duket kur autori i kuptimëson edhe detajet me atë intelektin e vet, sidomos në momentin kur koloneli në pllakën e gramafonit vënë “Vajzën dhe vdekjen” e Shubertit, në momentin kur të gjithë e kuptojnë se nuk ka më shpresë. Dhe kjo vazhdon gjatë në pritje të breshërisë së mitralozave, dhe këtë interpretim autori e sendërton me një përkushtim aq të mirë artistik, ku ndeshemi me ngjyrime ironike, që shpalosin fatin e një populli, pra popullit të vet , që presin ose mitralozat ose lirimin e pengjeve. Autori, pra, gërsheton fshehtësinë me realitetin, të tashmen me të kaluarën, e sidomos kur thekson fjalët e doktorit Guateramos; “Unë s’jam Shqipëria , ashtu si ti s’je Gjermania Fritz ”, që na duket sa e pakapshme, aq e kthjellët përballë gjithë kësaj historie të verbuar. Gjithçka filloi me fjalët “ LEXONI ME SHUME... 

Gjirokastër .... kam një mik këtu.... ” pastaj vazhdoi me ftesën për darkën e famshme te doktor Gurametoja, më misteriozja, tutje lirimi i pengjeve. Dhe kulmi i të gjithave që ishte ardhja e mëngjesit në shtëpinë e Gurametos , pastaj gjermanët e ngurosur, shtrirë të vdekur në sallon , dhe vajza e doktorit që kujtonte se i kishte helmuar, dhe pastaj ç’ngurosja njëri pas tjetrit, ringjallja e tyre, renditur kështu ngjarje pas ngjarje, autori arrin të na rrëfej një rrëfim që i kapërcen kufijtë e misterit duke hulumtuar kështu mes realitetit dhe fantazisë. Interesante na duken edhe përballja e dy doktorëve Gurametos së madh dhe Gurametos së vogël, arrestimi i tyre në burgun e ashtuquajtur “ Guva e Shanishasë ”, torturat e Gurametos së madh, në lidhje me darkën që e bëri para 10 viteve, ku autori sendërton atë enigmën , misticitetin, fjalën dhe heshtjen e personazhit të tij Gurametos, mbi atë rrëfim që të shpie të mendosh që sa je drejt majës së përgjigjes, por që në fakt të ikën fija e asaj përgjigjeje sikur puhiza ere. Përgjigjja aq më shumë qëndron pezull, kur autori nxjerr të ftuarin e darkës së Gurametos, që në fakt nuk kishte qenë koloneli Fritz, sepse ai kishte vdekur 3 muaj para darkës. Këtu autori e vesh veprën me një triler artistik, në rrjetin e atij dyshimi, që qarkullonte në kokën e Gurametos, në lidhje me të vdekurin. Në këtë vepër autori nuk transmeton një tollovi personazhesh, sikurse ndodh në veprat tjera, por megjithatë ato qëndrojnë si hije apo të tejkaluara, qëllimisht nga vetë autori, ndoshta për të ruajtur atë ekuilibrin e veprës mbi gjithë ato ngjarje që vinë si rrjedhojë e historisë, ku madje autori përcjell një krahasim mes pushtimit të vendlindjes së tij, Gjirokastrës, duke nisur kështu prej atyre italiane, gjermane dhe ajo komuniste. Me gjithë këto ngatërresash, copëza historie, ngjyrime politike, shumë domethënëse, autori ndërton karakteret dhe i jep një frymë veprës sa historike aq edhe enigmatike. Madje nuk është e çuditshme që autori përfundon veprën me një pikëçuditje, do të thosha, në fund të veprës, që në fakt të shtron kureshtjen, në momentin kur Gurametoja përpiqet të thotë diçka, gjatë rrugës pranë varrezave, dhe nuk arrin dot. Ndoshta ajo pikë që do na tregonte përfundimin e këtij pështjellimi, na qenka mbështjellë me një hallkë plot mistere, që autori vështirë të lejon të depërtosh andej pa paragjykime, ashtu si mbetet ky rrëfim i Gurametos, që edhe ndoshta ajo kishte të bënte mu me ftesën që Gurametoja e kishte hedhur rastësisht mbi një varr 10 vite më parë. Pra, kishte të bënte pikërisht me të vdekurin, që shpesh e kishte nuhatur Gurametoja dhe mbase tani donte të kthente atë hap prapa, që historia e kësaj fshehtësie të mbyllej përgjithmonë, por ja që nuk e përfillën erën e asaj dileme, sa të pashpjegueshme, aq të çuditshme e për të mos thënë abstrakte. LEXONI ME SHUME... 

 NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Analize Letrare: Mbreti Lir -William Shekspir

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Analize Letrare: Mbreti Lir -William Shekspir [analize letrare] 

Shekspir-Mbreti Lir 

SUBJEKTI : 

Mbreti Lir eshte mbreti I Anglise. Ai vendos te lere fronin e tij dhe t’a ndaje mes tre vajzave te tij, Gonerilit, Reganit dhe Kordelias. LEXONI ME SHUME...

 Ai I vendos ato para nje prove ku do te shihte se cila nga vajzat do ta donte me shume. Dy vajzat e medha nisin ta manipulojne me fjale, ndersa Kordelja, vajza e vogel thote se ajo e do babain e saj ashtu sic do femije. Prandaj ai nuk I jep asaj nga tokat e veta, por e mallkon dhe e debon ate nga shtepia. Nderkohe Kordelja shkon ne France pasi mbreti I Frances ishte ne dashuri me te. Me pas Liri e kupton se c’gabim te rende kishte bere pasi dy vajzat e debojne nga shtepia dhe e lene ne shi. Nderkohe Konti I Glosterit ka gjithashtu probleme familjare. Djali I tij I madh, Edmundi, eshte I adaptuar . Ai nuk e pranon dot kete dhe thur nje intrigue sikur djali tjeter , Edgari do te vrase babane e tyre. Ndaj Glosteri e debon Edgarin dhe mban prane vetes Edmundin. Kur Glosteri merr vesh qe Lirin e kane braktisur te bijat, e ndihmon ate. Regan dhe I shoqi I saj , e masakrojne per kete, dhe ai perfundon serisht tek Edgari, ku shkoi dhe Liri... Nje ushtri franceze niset kundra Anlgise, e kryesuar nga Kordelja. Edmundi lidhet me dy motrat, dhe Albani, I shoqi I Gonerilit eshte shume I shqetesuar rreth ceshtjes se Lirit, dhe per pasoje ate e vrasin. Nderkohe ushtria e Kordelias mundet dhe ajo dhe I ati mbahen peng. Nga ana tjeter ushtria angleze e Edmundit dhe motrave thyhet nga ajo e Edgarit. Glosteri tenton te vrase veten, Edgari vret Edmundin, Gonerili vret motren e saj per shkak te xhelozise ndaj Edmundit dhe me pas kryen vetevrasje , Glosteri vdes, Kordelja ekzekutohet dhe Liri vdes I thyer n zemer me trupin e saj nder duar. 

PERSONAZHET: 

MBRETI LIR - ka nje karakter te dyfishte e kontradiktor ku spikasin: despotizmi mizor me humanizmin e thelle, mendja cinike me ate plot kureshtje, dyshimi me pastertine shpirterore. Ai eshte nje karakter qe eshte formuar nen ndikimin e raporteve te caktuara shoqerore. Edhe ne moshe te madhe, mbreti ka nje krenari te tepruar, e vetem me dinakeri mund t’ia fitosh zemren. Kjo ka ndikuar keq e ne edukimin e vajzave , dhe vete Shekspiri thote keshtu. Edhe ato jane impulsive e I binden mbretit sa per sy e faqe, dhe kur u cenohet interesi bejne veprime ekstreme. Mbreti Lir vetem kur mbetet jashte kupton te verteten. Ai peson nje goditje te tmerrshme, saqe cmendet. Gjate zhvillimit te ngjarjeve ndryshon dhe mendimi I lexuesit per mbretin. Ne fillim mbreti duket sikur I intereson me shume aparenca se e verteta. Kordelja eshte vazja e tij e preferuar ne fillim, dhe ai ndoshta e di qe ajo e do me shume, por nuk mund ta pranoje pergjigjen e saj indiferente. Me vone ai meson nga gabimet e tij. 

KORDELJA – Karakteristikat e saj jane bukuria fizike e shpirterore, ndershmeria, perkujdesja, dashuria etj. Ajo kontraston me karakteret e dy motrave. Ajo eshte personifikimi I virtytit, dhe nga ana tjeter nje viktime e pafajshme e padrejtesive te botes. 

EDMUNDI – eshte antagonisti I tragjedi. MEgjithate karakteri I tij eshte kompleks, pasi ai nuk vepron vetem per interesa te tipit dedhira per pushtet, ambicja per sa me shume, por sepse nuk mund te lejoje qe shoqeria ta shohe si nje bastard, sic e cilesoi dhe vete babi I tij. Ai eshte shume I ftohte, porsi dhe shoqeria ka trajtuar ate, dhe vetem ne fund te tragjedise shfaq nje shenje dobesie, kur sheh qe Gonerili dhe Regani kishin vdekur per te. Regan dhe Gonerili- jane personazhe negative. Ne fillim ato duken te zgjuara, aq te zgjuara sa t’ia hedhin babait te tyre. Me pas ato tregohen te pashpirta dhe shume ambicioze, te pangopura. Nuk kane meshire as kur perzene babain e tyre dhe as kur verbojne Glosterin. Ne fund ato duan te kenaqen me Edmundin, por e keqja I kthehet mrapsht duke I vrare ato te dyja nga duart e njera tjetres. 

TEMAT : DREJTESIA AUTORITETI KUNDER KAOSIT 

– Liri s’eshte vetem nje baba, por edhe nje mbret. Ai ia le trashegim fronin e tij vajzave, por nga ana tjeter kjo qeverisje I sjell kaos Anglise. 

PAJTIMI – Edhe pse Liri e deboi Kordelia, ajo vazhdoi ta doje babain e saj dhe madje ta mbroje ate. Edhe Liri I cili u tregua aq I ashper me te, u lidh me shume se me cdo njeri tjeter. 

MOTIVET : 

CMENDURIA - Nga vuajtet dhe tronditjet e medha, Liri cmendet dhe kjo cmenduri e shoqeron tere tragjedine.Personazhit te tij tragjik I bashkangjitet dhe persnazhi komik I Lolos. Nen pamjen e tij qesharake fshihet nje dituri e urtesi dhe nje zemer e madhe. Ai misheron urtesine popullore dhe e sheh jeten me sy te mprehte dhe e di te verteten. 

TRADHETIA – fillimisht mes femijeve dhe babait, dhe vellait me villain. Ne marredhenien e Kordelias dhe te atit forcohet ideja qe zemra e tradhetise eshte mospasja e nje gjykimi te drejte. Simbolet Shiu dhe shtrengata e madhe - simbol I krimit me te tmerrshem : uzurpimi I pushtetit dhe mosmirenjohja ndaj prindit. Ky krim I dyfishte ka prishur gjithe ekuilibrat natyrore mbi te cilet ngrihet jeta shoqerore dhe ajo individuale. Gjendja shpirterore e mbretit te shperfillur jepet pikerisht me kete shtrangate. Ajo mund te jete gjithashtu simbol I natyres qe I ben thirrje mbretit te shohe te vertetat, simbolizon drejtesine hyjonore qe eshte e thyer nga veprimet e njerezve, por edhe gjendjen ne te cilen Liri po le vendin e tij. 

VERBIMI - verbimi fizik I Glosterit eshte gjithashtu metaforik. Si ai si Liri kane te dy femije te ndershem dhe te pandershem , dhe ata jane te verbuar per sa kohe nuk shohin te verteten, por mbajne anen e te keqinjve. Ato jane te verbuar nga fjalet, dhe nuk mund ta shohin te verteten . 

MESAZHET : Ajo percjell ide humaniste. Liri nis te ndieje dhimbje per te varfrit dhe urrerjte e zemerim te thelle kunder krimineleve, hipokrizive dhe sistemit shoqeror. Fataliteti I pashmangshem e heronjve lidhet me denimin e tyre per te ikur nga bota e se keqes qe u solli aq shume vuajtje sa qene gjalle. Kjo tragjedi eshte kunder erresires se despotizmit te kishte pushtuar Europen ne Rilindjk, dhe kjo shfaqet me kundershtimin e hapur ndaj mbretit te Kordelias dhe Kentit. Ne fund ka shprese dhe kjo jepet me fjalet “Ju miq te dashur, te dy tok sundoni, Dhe rregullojeni shtetin e percare.” LEXONI ME SHUME...

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

ANALIZE LETRARE: KENGET E MILOSAOS - JERONIM DE RADA

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

ANALIZE LETRARE: KENGET E MILOSAOS - JERONIM DE RADA 

[ANALIZE LETRARE] KËNGA XX

 Poemat epiko-lirike quhen të tilla, sepse ngërthejnë lirizmin (shprehjen e ndjenjave, emocioneve, tipare këto të llojeve lirike) me epizmin (rrëfimin, dialogun, etj., tipare të llojeve epike). Në këtë rast, dialogu është elementi që i jep kësaj poeme të drejtën të quhet epiko-lirike. 

-Vini re cilët janë dialoguesit dhe si i quan ata LEXONI ME SHUME...

De Rada? Dialoguesit janë Milosao dhe Rina. De Rada i quan ata trimi dhe vajza. Ndoshta kemi të bëjmë me një huazim prej poezive popullore (trimi e vasha), sipas konceptit poetik popullor për të rinjtë e dashuruar.

 -Një poet tjetër shqiptar që i përdor gjerësisht këto emërtimeeshte Lasgush Poradeci (edhe ky e ka kult poezinë popullore)..

. -Vini re elementët që mund të na tregojnë, se për cilin moment bëhet fjalë në këtë këngë. Tërmeti ka rrafshuar Shkodrën, njerëzit kanë humbur shtëpi e pasuri. Askush nuk mund të quhet më i pasur se tjetri: Trimi:

 - Shkodra më s’thuhet qytet... Eshtë truku që ka gjetur De Rada romantik për të bashkuar dy të dashuruarit. Rrafshon Shkodrën, rrafshon dallimet të pasur-të varfër, Milosao-Rinë... kështu triumfon përkohësisht dashuria. Përtej malit gjejmë priftër (larg, se Shkodra u rrafshua, por jo mentaliteti) Që të na martojnë...

 -MUNDOHUNI TË SHPJEGONI ROLIN E VAJZËS (PRA DHE TË DASHURISË), MBËSHTETUR NË VARGJET: Si ai që një yll të qetë sheh e zemrën ia ngroh, yll që thot: “Vështromni dritën, bota nuk do të shkallmohet”. Vasha, pra dhe dashuria është qendra e patundur e botës, ekuilibri, thelbi i pandryshueshëm në çdo fatkeqësi.

 -KRAHASONI VARGJET: Veç në sy të shihemi, Pa dhe bota të përmbyset... me: yll që thot: “Vështromni dritën, bota nuk do të shkallmohet”. Një përmbysje që urohet ose pranohet, mjaft që ta shohë të dashurën në sy (me këtë kusht pra: një vështrim të dashurës). Dhe e parë së prapi, përmbysja ka ardhur, por neutralizohet pikërisht prej këtij vështrimi (bota nuk do të shkallmohet). -Në kaq pak vargje mund të shihet dhe ndarja klasore? Madje dhe qëndrimi i fisnikërisë? ...bir bujari... unë s’jam një zonjë e madhe... (fisnikë – të varfër) ...jot kunatë mizorja (qëndrimi i saj) -Lexoni dhe komentoni tre vargjet e fundit të fragmentit. Do të gjeni sa e madhe është dashuria e Miosaos për Rinën (sa mund të sakrifikojë ai për të). 

• Kënga XXX Eshtë kënga e fundit e poemës. Pasi Mliosaoja shijon dashurinë dhe martesën, pasi i vijnë fatkeqësitë njëra pas tjetrës (i vdes i biri dhe e shoqja), kthehet tek detyrimi i tij patriotik. Këtu e shohim të ketë mbetur i plagosur në një lumë përballë Shkodrës. Janë çastet e tij të fundit. Të gjitha këto thuhen në tre-katër vargje: Gjaku im te Lumi i Vodhit. (i plagosur) Hapeni shatoren, o ushtarë... (është plagosur në luftë) atje nuk do zgjohem më... (janë orët e fundit të tij) Mblidhen shokët mbrëmanet (jeta është normale, në katund, në vatërët. qyteti i ka mbijetuar sulmit turk) -Vini re koncizitetin e gjuhës poetike të De Radës, aftësinë për të përcjellë kaq shumë informacion dhe emocione me kaq pak fjalë / vargje (lakonizmi). Madje vargu që përcjell informacionin më të rëndësishëm (që Milosaoja ka dhënë jetën për atdheun) është i gjithi një fjali ku mungon folja (Gjaku im te Lumi i Vodhit). -Në cilat vargje mund të kuptojmë stinën? Fryjti era e maleve dhe rrëzoi hien e lisit. Prag dimri. Jepni mendimin tuaj, pse natyra e kësaj kënge të jetë pikërisht dimri? A ka ndonjë lidhje me jetën e Milosaos (shihni dhe këngën e parë). Mos harroni që për romantikët natyra luan një rol të dorës së parë për të shpjeguar dhe ilustruar situata. Vini re emocionin e fortë që përcjellin fjalët, më mirë, mendimet e fundit të heroit. Përcjellja e emocionit realizohet përmes disa fjalëve apo situatave kyç të këngës: -vendosja në një radhë (varg) e Shkodrës dhe motrës (e njëjta dashuri?). -pamundësia që shprehet tek vargu i thjeshtë atje nuk do të zgjohem më. -malli për diçka që do të ndodhë pa të...mblidhen shokët dhe vatër (ngrohtësi), etj.  LEXONI ME SHUME...

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote

Tema: Mardhenjet Mesues Nxenes ne klase - Pedagogji, Didaktike

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tema: Mardhenjet Mesues Nxenes 
Mesuesia eshte nje dege qe une e kam zgjedhur me shume pasion dhe me pelqen shume qe ta ushtroj ate. Praktika degjimore kete vit po me ndihmon shume qe te pergatitem si duhet per te qene ne dieni se si zhvillohet mesimi sot. Duke qene se jam praktike degjimore, si detyre kam vezhgimin e ores mesimore ,dhe se si mesuesi vepron ne mardhenien me nxenesit e tij. Mua personalisht, qe ne diten e pare, pershtypje me ka lene lidhja qe kishte mesuesja me nxenesit. Lexoni me shume ...
Ishte nje lidhje shume e ngushte.

Mesimi qe mesuesja zhvillonte ishte me qender nxenesin. Ne oret mesimore qe kam ndjekur nxenesit ishin te lire dhe benin vazhdimisht pyetje. Kete gje e kishte nxitur mesuesja e tyre e cila gjate ores mesimore, i pyeste nxenesit se cila gje per ta ishte e paqarte. Kjo gje bente qe cdo gje e paqarte te shpjegohej qe ne klase dhe i bente nxenesit me komunikues dhe me aktive. Mesuesja ndiqte metoda shume te mira mesimore ne klase.
 Qe ne momentin e pare qe hyje ne klase ,syte te zinin nje ambjent shume te bukur dhe aspak nje klase te zymte qe te reflektoje te femijet vetem lodhje.Ajo kishte vendosur ne klase lule te ndryshme ,nga me te shumellojshmet ,qe e zbukuronin shume ate.Gjithashtu dicka tjeter qe me ka bere pershtypje eshte dhe ulja e nxenesve ne banka .Cdo dite qe shkoja ne shkolle i gjeja nxenesit ne banka te ndryshme dhe asnjehere te njejtet nxenes ne banke te pare ose ne te fundit.Ata i ndronin cdo dite bankat qe asnje te mos ndihej me pak ose me shume i privilegjuar.Kjo gje kishte ardhur dhe si rrjedhoje e kerkesave te shume prinderve ,te cilet kerkonin qe femijet e tyre te rrinin ne banke te pare ,pasi keshto do te ishin me te vemendshem dhe zdo te benin zhurme.Keshtu qe mesuesja kishte zgjedhur kete metode ne menyre qe,dhe prinderit dhe nxenesit te mos ankoheshin dhe ky te mos behej me problem nne jeten e klases. Gjithashtu me ka pelqyer dhe menyra se si mesuesja e zhvillonte oren mesimore .
Ajo e kishte cdo gje te planifikuar .Fillonte qe me mungesat dhe interesohej pyeste per ata qe mungonin.Me pas shkruante ne tabele temen mesimore dhe fillonte me shpjegimin duke pyetur dhe nxenesit se cdinin ne lidhje me te.Nje gje tjeter eshte qe cdo teme te re mesimore e shpjegonte me informacion shtese dhe me tabake te ndryshem dhe me organizues grafik. Me ane te tyre ata e kuptonin me mire mesimin.Mesuesja bente pyetje te strukturuara mire dhe qe nuk kerkonin pergjigje po ose jo.Kjo gje bente qe nxrnesit te mendoheshin me shume, duke bere mesuesja nje pause te shkurter dhe me pas ata jepnin nje pergjigje te argumentuar dhe bindese. Dicka qe sme ka pelqyer eshte menyra e vleresimit.Mesuesja e di shume mire nivelin e cdo nxenesi ,por kjo nuk do te thote qe nje nxenes shume i mire te mare gjithmone dhjete ose nje nxenes jo i mire te mare gjithmone kater.Ka momente qe nje nxenes i mire dhe gabon dhe nuk e ka zgjidhur detyren shume mire dhe nje nxenes i dobet e ka zgjidhur mire atehere ne duhet ta motivojme nxenesin , qe duke pare nje note te mire dhe qe e ka merituar ai te vazhdoje te beje te njejten gje..Pavaresisht kesaj qe ndodhi mesimi qe kam ndjekur ne ate klase me ka lene shume mbresa dhe po pres me padurim vitin tjeter qe te jap mesim per here te pare.  Lexoni me shume ...

NA NDIQNI - SHPERNAJE NE PROFIL

Tweet Follow @DIONISXHANI

Detyra Plote