Emri dhe lakimi i emrit

Emri është fjala që emërton (tregon) njerëz, kafshë, sende, shtete, qytete, male, dete... etj.

Emrat janë të përveçëm dhe të përgjithshëm. Emrat e përveçëm

emërtojnë; njerëz, qytete, male, lumenj, dete, oqeane, pra çdo gjë të përveçëm dhe shkruhen kurdoherë me shkronjë të madhe.

Emrat e përgjithshëmemërtojnë; sende ( bankë, karrige, laps,gomë), sende në natyrë, pra çdo gjë të përgjithshme dhe, kurdoherë shkruhen me shkronjë të vogël.

* Emri është pjesë e ndryshueshme e ligjëratës sepse ndryshon gjatë përdorimit (gjatë të folurit).

*Në gjuhën shqipe emri ndryshon gjatë lakimit në rasa.

*Rasat nëpër të cilat lakohet emri janë pesë: EMËRORE, GJINORE, DHANORE, KALLËZORE dhe RRJEDHORE.

*Emri ka edhe këto kategori; numrin, trajtën, lakimin dhe gjininë. ( shiko shemën)

Numri njëjës 1.	Numri shumës 2,3,4........100...
një qytet	disa qytete
një mal	disa male, dhjetë male
një zog	disa zogj
një shkollë	disa shkolla
një nxënës	disa nxënës

Trajta e emrit

Trajta e pashquar dhe trajta e shquar

Trajta e pashquar	Trajta e shquar
qytet	qyteti
mal	mali
zog	zogu
shkollë	shkolla
fletore	fletorja

Gjinia e emrit

Gjinia mashkullore dhe gjinia femërore e emrit

Gjinia mashkullore KY, AI, KËTA, ATA	Gjinia femërore KJO…, AJO, KËTO, ATO
ky burrë, ai burrë, këta burra, ata burra	kjo grua, ajo grua, këto gra, ato gra
ky mësues, ai mësues, këta mësues, ata mësues	kjo mësuese, ajo mësuese, këto mësuese, ato mësuese
ky nxënës, ai nxënës, këta nxënës, ata nxënës	kjo nxënëse, ajo nxënëse, këto nxënëse,ato nxënëse
ky laps, ai laps, këta lapsa, ata lapsa	kjo gomë, ajo gomë, këto goma, ato goma
ky libër, ai libër, këta libra, ata libra	kjo fletore, ajo fletore, këto fletore, ato fletore

Mësimi 2

LAKIMI I EMRIT NË RASA

Në gjuhën shqipe emri lakohet në pesë rasa; emërore, gjinore, dhanore, kallëzore dhe rrjedhore.

Gjatë lakimit, emri trajtohet në gjini dhe numër.

* Shembull:

Gjinia mashkullore

Emri: laps Trajta e pashquar

	Numri njëjës	Numri shumës
Emërore, kush? cili? cila?	një laps	disa lapsa
Gjinore, i,e kujt? i cilit?	i një lapsi	të disa lapsave
Dhanore, kujt? cilit?	një lapsi	disa lapsave
Kallëzore, kë? cilin? cilën?	një laps	disa lapsa
Rrjedhore, prej kujt? prej cilit?	prej një lapsi	prej disa lapsave

Trajta e shquar

lapsi njëjës shumës

Emërore	lapsi	lapsat
gjinore	i lapsit	të lapsave
dhanore	lapsit	lapsave
kallëzore	lapsin	lapsat
rrjedhore	prej lapsit	prej lapsave

Lakoni emrin mal

Gjinia mashkullore

Trajta e pashquar

	Numri njëjës	Numri shumës
Emërore	një mal	disa ..............
Gjinore
Dhanore
Kallëzore
Rrjedhore

Trajta e shquar

	Njëjës	Shumës
Emërore	mali	.......................

Mësimi 3

Lakoni emrin zog

Gjinia mashkullore

Trajta e pashquar

	Njëjës	Shumës
E	një zog	disa zogj ( pa ë)
Gj
Dh
K
Rr

Gjinia mashkullore

Trajta e shquar

	Njëjës	Shumës
E	zogu	zogjtë
Gj
Dh
K
Rr

Lakoni emrin lule

Gjinia femërore

Trajta e pashquar

	njëjës	shumës
E	një lule	disa lule
Gj.
Dh.
K.
Rr.

Gjinia femërore

Trajta e shquar

	njëjës	shumës

Ushtrimi 4.

Emri--------------------------------------

Lakoni emrat; Flamur dhe mësues

Gjinia--------------------------------------------

Trajta---------------------------------------------

Gjinia:---------------------------------

Trajta:---------------------------------

Gjinia------------------------------------------

Trajta------------------------------------------

Gjinia--------------------------------

Trajta--------------------------------

* Ushtrimi 5.

Lakoni në tabelë emrat; makinë dhe mollë

Gjinia--------------------------------------------

Trajta---------------------------------------------

Gjinia:---------------------------------

Trajta:---------------------------------

Gjinia------------------------------------------

Trajta------------------------------------------

Gjinia--------------------------------

Trajta--------------------------------

· Ushtrimi 6

Lakoni në rasa këta emra : shkollë, lule

Gjinia femërore

Një shkollë

TRAJTA E PASHQUAR

Njëjës Shumës

Emërore	Një shkollë	Disa shkolla
Gjinore
Dhanore
Kallëzore
Rrjedhore

Gjinia femërore

TRAJTA E SHQUAR

Shkolla

Njëjës Shumës

E.	Shkolla	Shkollat
GJ.
DH.
K.
RR

Gjinia femërore

Trajta e pashquar

Një lule

Njëjës Shumës

E.	Një lule	Disa lule
GJ.
DH.
K.
RR.

Gjinia femërore

Trajta e shquar

Lulja Njëjës Shumës

E.	Lulja	Lulet
Gj.
Dh.
K
Rr

Detyra Plote

Veprimtari Praktike
Figura e Skendebeut

Skënderbeu (emri i vërtetë: Gjergj Kastrioti) lindi në 6 Maj në vitin 1405 dhe vdiq më 17 janar të vitit 1468. Është Heroi Kombëtar i shqiptarëve, figura më e shquar në historinë e shqiptarëve.

Boigrafia

Gjergj Kastrioti ishte djali më i vogël i Gjon Kastriotit dhe i princeshës Vojsava, fëmija i fundit midis 4 djemve dhe 5 vajzave. Mendohet se lindi më 6 maj 1405 në Mat. U mor peng si nizamë pas thyerjes së të atit nga Sulltan Murati më 1421 dhe u dërgua në oborrin e Sulltanit nëAdrianopojë. Atje, zgjuarsia dhe shkathtësia e çuan Gjergjin në shkollën e sulltanit që përgatiste komandantë e nëpunës.

Natyra i kishte dhënë dhunti mendore e fizike. Atje mori emrin Iskënder (Aleksandër). Pas mbarimit të shkollës, Gjergj Kastrioti "(Skënderi)" kreu detyra ushtarake në Ballkan e në Azinë e Vogël, duke u dalluar për trimëri dhe për këtë arsye iu dha titulli bej që do të thotë princ ose fisnik pra Skënderbeg do të thotë Aleksandri princ ose fisnik. Ai nuk e harroi vendin e tij të dashur dhe priste me padurim rastin të kthehej në tokën që e lindi. Me vdekjen e të atit, ai shpresonte t'i zinte vendin, por në fakt sulltani e emëroi sanxhakbej jashtë tokave shqiptare. Skënderbeu nuk hoqi dorë nga ideja për t'u kthyer në Shqipëri në fronin e të atit, deri në vitin 1443 kur ai u nis kundër Janosh Huniadit nën komandën e bejlerbeut të Rumelisë.

Më 3 nëntor 1443 në afërsi të Nishit, u ndeshën dy ushtritë. Ushtria osmane u shpartallua dhe u tërhoq në panik. Skënderbeu filloi të zbatonte planin e kryengritjes, së bashku me 300 kalorës shqiptarë e me të nipin Hamza Kastrioti, u kthye në Dibër, ku populli e priti si çlirimtar. Mori masa për përforcimin e rrugëve nga mund të vinin osmanët, dhe prej andej iu drejtua Krujës. Me një ferman të rremë shtiu në dorë qytetin e garnizonin dhe kështu më 28 nëntor 1443 u shpall rimëkëmbja e principatës së Kastriotëve. Mbi kështjellën e Krujës u ngrit flamuri me shkabën e zezë dykrenare i Kastriotëve.

Kryengritja u përhap shpejt në viset e tjera dhe feudalët e tjerë u ngritën gjithashtu. Gjatë dhjetorit, Shqipëria e Mesme dhe e Veriut u spastruan nga forcat osmane, u çliruan njëra pas tjetrës kështjellat e kësaj zone. Skënderbeu ishte organizatori i Kuvendit të Arbërit, në të cilin u zgjodh si prijës i Lidhjes Shqiptare të Lezhës. Ai u martua me të bijën e Gjergj Arianitit me Donika Arianitin për të forcuar lidhjet e tij me principatat e tjera.

Në janar të vitit 1468 Skënderbeu u sëmur gjatë zhvillimit të një Kuvendi të thirrur nga ai, në të cilin ishin të ftuar të gjithë princat shqiptarë. Vdiq me 17 Janar 1468në Lezhë. I mbuluar me lavdi, ai u varros në Lezhë. Shqiptarët humbën prijësin e lavdishëm që i udhëhoqi për 25 vjet rresht. E shoqja me të birin emigruan, sikurse edhe një pjesë e parisë shqiptare, për në Itali. Rreth përkrenares ekziston ideja se e ka mbajtur për nder të Pirros së Epirit, pasi edhe ai ka mbajtur po të njëjtën përkrenare.

Hero Kombetar

Gjergj Kastrioti - Skënderbeu (6 maj 1405- 17 janar 1468) sintetizon një epokë të tërë historike që mori emrin e tij: luftën njëshekullore kundër pushtimit osman (fundi i shek. XIV - fundi i shek. XV). Nën udhëheqjen e tij, lufta e shqiptarëve u ngrit në një shkallë më të lartë e më të organizuar dhe shënoi një kthesë vendimtare në zhvillimin politik të Shqipërisë.

Gjergj Kastrioti - Skënderbeu ishte përfaqësuesi më konsekuent dhe më i shquar i elitës drejtuese shqiptarë që udhëhoqi më vendosmëri frontin e luftës së shqiptarëve kundër pushtuesve osmanë. Ai realizoi të parin bashkim të shqiptarëve, Lidhjen Shqiptare të Lezhës, e cila hapi rrugën e krijimit të shtetit të pavarur shqiptar, themeluesi i të cilit u bë ai vetë. Kujdes të veçantë Skënderbeu i kushtoi ruajtjes së burimeve të brendshme ekonomike, tek të cilat u mbështet lufta. Duke fuqizuar mbrojtjen në brezin kufitar, në lindje e në jug, ai i dha mundësi banorëve të viseve të lira të zhvillonin një veprimtari ekonomike deri diku normale.

Krahas mbrojtjes së vendit, Skënderbeu i kushtoi vëmendje çlirimit të viseve të pushtuara që ndikoi në formimin e mëtejshëm të lidhjeve më banorët e këtyre viseve dhe në forcimin e bashkimin e të gjithë popullit shqiptar. Aftësitë e Skënderbeut si burrë shteti spikatën edhe në marrëdhëniet me vendet e tjera. Duke pasur të qartë së rrezikut osman mund t’i bëhej ballë vetëm më sukses vetëm me forca të bashkuara, Skënderbeu kërkoi pareshtur pjesëmarrjen e vendeve evropiane në luftë kundër armikut të përbashkët.

Në kushtet e pabarazisë së theksuar ndërmjet forcave osmane dhe atyre shqiptare, Skënderbeu përpunoi strategjinë dhe taktikën e tij luftarake, në bazë të së cilës qëndronte mendimi se fitorja nuk mund të varej nga numri i ushtarëve. Ai mbante armikun në alarm të përhershëm, i priste rrugën e fuqizimet dhe, pasi e kishte futur në kurth, e godiste me sulme të fuqishme e të befasishme

Skënderbeu u shndërrua në simbol të luftës për liri e pavarësi. Ai mbeti një figurë e dashur për shqiptarët edhe pas vdekjes së tij. Kujtimi i tij mbeti gjithnjë i gjallë nëpër këngët, gojëdhënat e tregimet e shumta popullore që i dhanë atij tiparet e një figure legjendare.

Vepra dhe figura e Skënderbeut kishte përmasa dhe rëndësi evropiane. Ai u vlerësua lart nga personalitetet e shquara evropiane të kohës. Këtë e dëshmon edhe fakti së për Skënderbeun është shkruar një literaturë e shumëllojshme, prej qindra vëllimesh, të botuara në shumë gjuhë, dhe në të katër anët e botës. Ndër autorët shqiptarë janë Marin Barleti, Fan Noli, Sabri Godo, Fatos Daci

Legjenda rreth Skenderbeut

Në një rast Ballaban Pasha i dërgoi Skënderbeut një dhuratë: katër kuaj arab së bashku me një pajisje të shkëlqyer për të nderuar Skënderbeut si një komandant, ndërsa Skënderbeu si përgjigje ìa kthen me një dhuratë të e përbërë nga një shkop bariu dhe një gunë, duke i dhënë të kuptoj Ballaban pashës se do të kishte qenë më shumë i nderuar të ishte një bari i thjeshtë në fshatin e tij, sesa të tradhtonte vendin e tij.

Për popullin shqiptar Skënderbeu bënte mrekulli me shpatën e tij. Ishte menduar se duheshin tre burra të ngrinin shpatën e tij dhe se ai mund të copëtonte shkëmbinj ose shponte male me të. Në një ngjarje tjetër popullore është thënë gjatë negociatave për paqe Sulltan Mehmedin II, që kishte dëgjuar për shpatën e Skënderbeut i kërkoi atë si një nder Skënderbeut. Skënderbeu pranoi dhe dërgoi shpatën e tij si një dhuratë për sulltanin. Njerëzit e Skënderbeut pas dëgjimit të lajmeve ishin të shqetësuar. Ata i dolën Skënderbeut në lidhje me frikën e tyre se ai i dorëzoi shpatën e tij legjendare, por Skënderbeu qeshi dhe u përgjigj se ai i dorëzoi shpatën e tij, por jo krahun e tij.

Gjatë një betejë të furishme kundër turqve që zgjati përtej muzgut, Skënderbeu urdhëroi disa nga ushtarët e tij të gjenin një tufë me dhi, e u lidhën pishtarë të ndezur brirëve të tyre dhe dërgohen në drejtim të rreshtave të ushtarëve turq gjatë natës. Turqit besuan se u sulmuan nga trupa të shumta shqiptare dhe u larguan me mendimin se u mundën që në numër. Për shërbimin e rëndësishëm të marrë nga ana e këtyre kafshëve, heroin ynë vendosi të përvetësojë imazhin e kafshës si emblemë të tijën, në përkrenaren e tij.

Skënderbeu në shtrat të vdekjes së tij urdhëroi djalin e tij për t'i shpëtuar hakmarrjes turke të largoheshin për në Itali, tha se sa më shpejt të zbarkojë në ranishte të gjente një pemë ku të lidhë kalin e tij dhe shpatën e tij, dhe sa herë që të frynte era turqit të dëgjonin shpatën e tij në ajër dhe hingëllimën e kalit të tij dhe nga frika se nuk do t'a ndiqnin.

Me të përhapur lajmin e vdekjes së Skënderbeut, Turqit vendosën të sulmonin forcat shqiptare sa më shpejt që të përfitonin nga morali i ulët që ngjarja kishte prodhuar. Komandantët shqiptar vendosën të përdornin një dredhi të pazakontë: morën nga shtrati i vdekjes trupin e pajetë të kreut të tyre dhe e hypën mbi kalin e tij, nxitur në luftë me të gjithë ushtrinë e tij prapa. Turqit, u ndien të mashtruar me lajmin e rremë rreth vdekjes së tij dhe u tërhoqën.

Detyra Plote