Teoria e Piazhesë për zhvillimin konjitiv

Cilat janë llojet e ndryshme të zhvillimit?

Zhvillimi i njeriut munnd te ndahter në zhvillim fizik (dryshimet ne trup), zhviljm vetak ndryshimet në personalitetin e tij), zhvillim shoqëror (ndryshimet në mënyrën me të cilen njeriu lidhet me të tjerët) dhe zhvillim konjitiv (ndryshimet në mendim).

Cilat janë tri pyetjet rreth zhvillimit dhe tri parimet e përgjithshme?

Për dhetëvjecarë të tërë, psikologët dhe publiku i gjerë kanë diskutuar nëse zhvillimi formësohet nga natyra apo nga edukimi; nese ndryshimet janë rredhoje e nje procesi të vazhduar apo kapërcimeve të befasishme ne faza cilësore;

dhe nese ekziston nje kohe kritike per zhvillimin e aftesive te caktuara.

Përgjithësisht, Toricienët jane ne një mendje ne  lidhjeje me idene

se njerëzit zhvillohen me ritme të ndryshme, se zhvillimi është

nje process I rregullt dhe se ai ndodh nje nje menyre graduale.

Cila pjesë e trurit lidhet me funksionet e larta mendore?

Korteksi është një shtresë e rrudhosur neuronesh që shërbejnë për tri qëllime kryesore: marrjen e sinjaleve nga organet e shqisave (sinjale të tilla si ato te pamjes apo të dëgjimit); kontrollin e

lëvizjeve të vullnetshme; dhe krijimin e lidhjeve. Pjesa e korteksit: që kontrollon lëvizjet motore, zhvillohet apo maturohet e para, pastaj zhvillohen zonat që kontrollojnë shqisat kornplekse, si

shikimi dhe dëgjimi, dhe, më ne fund, zhvillohet lobi frontal, I cili kontrollon proceset mendore te niveleve të larta.

Zhvillimi Ndryshimet e përshtatjes që ndodhin në mënyrë sistematike, ndërsa njeriu kalon nga faza e ngjizjes deri në vdekje.

Zhvillimi fizik Ndryshimet që ndodhin me kalimin e kohës në strukturën dhe funksionet trupore.

Zhvillimi personalNdryshimet që ndodhin në personalitet, ndërsa individi rritet.

Zhvillimi shoqërorNdryshimet që vërehen në mënyrat me të cilat bashkëveprojmë me te tjerët me kalimin e viteve.

Zhvillimi konjitivNdryshimet sistematike graduate nëpërmjet të cilave proceset mendore bëhen më komplekse dhe më të sofistikuara.

Pjekuria Ndryshimet gjenetikisht të programuara, të cilat ndodhin në mënyrë të natyrshme me kalimin e kohës.

Bashkëveprimet Veprimet e përbashkëta midis biologjisë njerëzore dhe mjedisit, të cilat formësojnë dhe ndikojnë njëra- tjetrën.

Periudhat sensitiv Koha gjatë së cilës një person është vecanërisht i gatshëm apo reagues ndaj përvojave të caktuara.

Neuronet Qelizat njerëzore që ruajnë dhe transferojnë informacionin.

Sinapset Hapësirat e vogla midis neuroneve. Përmes këtyre hapësirave kalojnë mesazhet kimike.

Myelinimi Procesi që vesh fibrat nervore me një këllëf të yndyrshëm që quhet myelinë dhe që e bën më të efektshëm transferimin e mesazheve.

Lateralizimi Specializimi i dy hemisferave (anëve) të korteksit të trurit.

Plasticiteti Aftësia e trurit për të mbetur fleksibël apo I ndryshueshëm, në një shkallë të caktuar.

Teoria e Piazhesë për zhvillimin konjitiv

Cilaët jane faktorët me ndikim kryesor në zhvillimin konjitiv?

Teoria e Piazhesë për zhvillimin konjitiv bazohet në konceptin se njerëzit përpiqen të kuptojnë botën që i rrethon dhe të krijojnë dije në mënyrë aktive, nëpërmjet përvojave të drejtpërdrejta

me objektet, njerëzit dhe idetë. Pjekuria, gjallëria, transrnetimi shoqëror dhe nevoja për ekuilibër ndikojnë që të gjitha mbi proceset e mendimit dhe krijimit të njohurive. Ne përgjigje të

këtyre ndikimeve, përpunohet mendimi dhe krijohen njohuritë përmes ndryshimeve që ndodhin në mënyrën e organizimit të mendimit (krijimi i skemave) dhe përmes përshtatjes, ku përfshihen proceset komplementare te asimilimit (përthithja e informacionit të ri ne skemat ekzistuese) dhe akomodimit (ndryshimi i skemave ekzistuese).

Ckuptojmie me fialën skemë?Skemat janë blloqet kryesore të ndërtimit te mendimit. Ato janë sisteme të organizuara të veprimit dhe të mendimit, të cilat na lejojnë që të krijojmë në

mendje përfytyrimin apo të mendojmë për objektet dhe ngjarjet në botën që na rrethon. Skemat mund të jenë shumë të vogla dhe specifike (si në rastin e kapjes së dickaje apo njohjes së një

figure që i ngjan katrorit), ose ato mund të jenë më të mëdha e me të përgjithshme (si në rastin e përdorimit të hartës në një qytet të ri). Njerëzit përshtaten në mjedisin e tyre, falë shtimit të numrit dhe sistemimit të skemave të tyre.

Cilat janë ndryshimet kryesore që ndodhin kur fëmijët kalojnë nga mendimi shqisomotor tek ai operacional formal?

Piazheja mendonte se fëmijët e vegjël kalojnë nëpërmjet katër fazave të zhvillimit shqisomotor, paraoperacional, operacional konkret dhe operacional formal. Ne fazën

shqisomotore, fëmijët e eksplorojnë botën përmes shqisave dhe aktivitetit motor. Ndërsa rriten, ata përparojnë drejt zotërimit të dukurisë së përhershmërisë se objekteve dhe fitojnë aftësinë që lëvizjet t’i bëjnë në funksion të objektivave të caktuara. Mendimi simbolik dhe operacionet logjike fillojnë në fazën paraoperacionale.

Ne fazën e operacioneve konkrete, fëmijët janë në gjendje të logjikojnë rreth situatave të prekshme dhe shfaqin aftësinë e konservimit, kthimit mbrapsht, klasifikirnit dhe krijimit të serive. Aftësia për të realizuar arsyetime hipotetiko-deduktive, për të kordinuar një grup variablash ndryshoresh dhe për të imagjinuar botë të tjera, shënon fillimin e fazës së operacioneve formale.

Si shpjegohen ndryshimet që ndodhin me kalimin e kohës në mendimin e femijes, sipas pikëpamjeve neopiazhetiane dhe atyre të përpunimit të informacionit?

Teoritë e përpunimit të informacionit përqendrohen te vëmendja, kapaciteti i kujtesës, strategjitë e të nxënët dhe aftësitë e tjera përpunuese që shpjegojnë se si fëmijët hartojnë rregulla dhe strategji për të kuptuar botën që i rrethon dhe për të zgjidhur problemet. Edhe qasjet neopiazhetiane marrin në konsideratë vëmendjen, kujtesën dhe strategjitë, si edhe mënyrat se si zhvillohet mendimi në fusha të ndryshme, si p.sh., në atë të numrave apo hapësirës.

Cilat jane disa nga kufizimet e teoris së Piazhesë?

 Teoria e Piazhesë është kritikuar për shkak se fëmijët dhe të rriturit shpesh mendojnë në mënyra që nuk përputhen me konceptin e fazave të pandryshueshme. Gjithashtu, ajo kritikohet për faktin se I nënvlerëson aftësitë konjitive të fëmijëve. Piazheja këmbëngulte se fëmjëve nuk mund t’u mësohen operacionet e një faze më lart, por ata i zhvillojnë këto aftësi në mënyrë të pavarur kur arrijnë moshën e duhur. Shpjegimet alternative i kushtojnë me shumë vëmendje aftësive të nxënësve për përpunimin e informacionit dhe theksojnë se mësuesit mund të luajnë një rol të madh në përmirësimin e këtyre aftësive. Vepra e Piazhesë është bërë objekt kritikash edhe për faktin se nuk u kushton vëmendje faktorëve kulturorë në zhvillimin e fëmijës.

Organizimi Procesi i vazhdueshëm i sistemimit të informacionit dhe përvojave në sisteme apo kategori mendore.

Pershtatja Ndryshimi sipas karakteristikave të mjedisit.

Skemat Sistemet apo kategoritë mendore të perceptimit dhe përvojës.

Asimilimi Futja e informacionit të ri në skemat ekzistuese.

Akomodimi Ndryshimi i skemave ekzistuese apo krijimi I skemave të reja për të sistemuar informacionin e ri.

Ekuilibrimi Kërkimi i balancës mendore midis skemave konjitive dhe informacionit që vjen nga mjedisi.

Disekuilibrimi Sipas teorisë së Piazhesë, gjendja “jashtë balance" që krijohet kur një person e kupton se metodat e tij aktuale të të menduarit nuk funksionojnë për zgjidhjen e një problemi apo të kuptuarit e një situate.

Shqisomotore Që përshijnë shqisat dhe aktivitetin motor.

Përhershmiiria e objekteve Të kuptuarit e faktit që objektet

kanë një ekzistencë të përhershme dhe të pavarur.

Veprimet që udhëhiqen nga objektivatVeprimet e qëllimshme në drejtim te arritjes së nje objektivi të caktuar.

Operacionet Veprime qe një person i kryen me mendje, përpara se t’i bëjë realitet.

Paraoperacionale Faza që paraprin periudhën ne të cilën një fëmijë zotëron operacionet mendore dhe logjike.

Funksioni semiotik Aftësia per të përdorur simbolet - gjuhën, pikturat, shenjat apo gjestet - per të krijuar një përfytyrim mendor të veprimeve apo objekteve.

Te menduarit mbrapshtTe menduarit që niset nga fundi, për të dale në fiilim.

Konservimi Parimi se disa karakteristika të një objekti mbeten të pandryshuara, pavarësisht ndryshimeve në dukje.

Cqendërzimi Përqendrimi në më shume se një aspekt, në të njëjtën kohë.

Egocentrik Të supozosh se të tjerët e përjetojnë botën në mënyrën që e perjetoni ju.

Operacionet konkrete Detyrat mendore që lidhen me objekte dhe situate konkrete.

ldentiteti  Parimi sipas të cilit një person apo objekt mbeteti njejtë gjatë gjithë kohës.

Kompensimi Parimi sipas të cilit ndryshimet në nje dimension mund të balancohen nga ndryshimet në një dimension tjeter.

Klasifikimi Grupimi i objekteve sipas kategorive.

Kthimi mbrapshtKarakteristikë e operacioneve logjike piazhetiane që lidhet me aftësinë per të menduar sipas një serie hapash dhe kthimin mbrapsht të këtyre hapave per te ardhur në pikën fillestare, e quajtur ndryshe si të menduarit mbrapsht.

Krijimi i seriveSistemimi i objekteve në rend sekuencial, sipas një aspekti të caktuar, si për shembull, madhësisë, peshes apo vëllimit.

Operacionet formale Detyrat mendore që perfshijnë mendimin abstrakt dhe koordinimin e nië numri variabiash.

Arsyetimi hipotetiko-deduktivStrategji e operacioneve formale për zgjidhjen e problemeve, sipas së ciles individi e fillon punen nga identifikimi i faktorëve që mund të ndikojnë mbi një problem dhe me pas, nxjerr përfundime dhe vlerëson ne mënyrë

sistematike zgjidhjet e vecanta.

Egocentrizmi adoleshentSupozimi se të gjithë janë në nie mendje për sa u takon mendimeve, ndjenjave dhe shqetësimeve të adoleshentit.

Teoritë neopiazhetianeTeoritë me të vona që integrojnë zbulimet

rreth vëmendjes, kujtesës dhe perdorimit të strategjive me konceptet

e Piazhesë rreth mendimit të fëmijëve dhe ndërtimit të dijeve.

Kendvështrimi sociokulturor i Vigotskit

Sipas Vigotskit, cilët janië tre faktorët kryesorë që ndikojni ne zhvillimin konjitiv?

Vigotski mendonte se veprimtaria e njeriut duhet të kuptohet në kontekstin e mjedisit të tij kulturor.

Ai mbronte pikëpamjet se strukturat dhe proceser tona mendore kanë lidhje me ndërveprimin tone me të tjerët, se mjetet e kulturës, vecanërisht mjeti i gjuhës, janë faktorë kyc ne zhvillim dhe se zona e zhvillimit proksimal ështe ajo në të cilën bëhet e mundur qe  individi të mësojë dhe të zhvillohet.

Cjane mjetet psikologjike dhe pse jane të rëndësishme?

Mjetet psikologjike janë sistemet e shenjave dhe simboleve si, per shembull, numrat dhe sistemet matematikore, kodet dhe gjuhët qe mbështesin mësimin dhe zhvillimin konjitiv. Ato ndryshojnë proceset e të menduarit, duke mundësuar dhe formësuar

mënyrat e të menduarit. Shumë nga këto mjete përcillen nga të rriturit te fëmijët nëpërmjet ndërveprirneve dhe mësimeve formale dhe informale.

Shpjegoni si kthehet zhviilimi interpsikoiogjik në zhvillim intrapsikologjik?

Duke qene se ndërtohen gjate veprimtarive të përbashkëta, proceset e larta mendore shfaqen fillimisht midis njerëzve. Kur femijët marrin pjesë në veprimtari me të rritur apo me bashkëmoshatarë me të aftë, ata shkëmbejnë idetë dhe mënyrat e te menduarit rreth koncepteve te ndryshme apo shprehjes së tyre. Këto ide të bashkrëkrijuara përvetësohen nga femijët. Pra, njohuritë, idetë, qëndrimet dhe vletar zhvillohen

përmes përvetësimit apo “berjes te vetat” të mënyrave te mendimit dhe veprimit që gjenden në kulturën e një grupi njerëzish dhe që transmetohen nga pjesëtarët me te aftë te grupit.

Cilat jane dallimet midis këndvështrimeve të Piazhesë dhe Vigotskit rreth të folurit vetjak dhe rolit të tij në zhvillim?

Kendvështrimi sociokulturor i Vigotskit pranon se zhvillimi konjitiv eshtë i varur nga ndërveprimi shoqëror dhe zhvillimi i gjuhës. Si shembull Vigotski ofron të folurit me vete që fëmijët e përdorin per të drejtuar mendimin dhe veprimin e tyre në zgjidhjen e një problemi të caktuar. Ne dallim nga Vigotski, Piazheja mbron pikëpamjen se të folurit vetjak është një tregues i egocentrizmit të fëmijës. Per procesin e të nxënit të fëmijës, Vigotski, me shumë sesa Piazheja, e vinte theksin te roli i rëndesishëm i te rriturve dhe bashkëmoshatarëve me të aftë. Ndihma e të rriturve është vecanërisht e rëndësishme në fazat e para kur fërnija fillon të ndërtojë aftësitë e nevojshme për zgjidhjen e problemeve me të cilat do të përballet në fazat e mëvonshme të jetës se tij.

Ciështë zona e zhvillimit proksimal të nxënësit?

Ne cdo cast të zhvillimit, ka disa probleme të caktuara që fëmija është në pragun e të qenit i gatshëm per ti zgjidhur dhe disa te tjera të cilat janë përtej kapaciteteve të fëmijës. Zona e zhvillirnit proksimal është zona ku fëmija nuk është ne gjendje të zgjidhë një problem pa ndihrnë, por mund t’ia dale me sukses nën drejtimin e një te rrituri apo në bashkëpunim me një bashkëmoshatat me

të avancuar.

Cilat janfi dy kritikat apo kufizimet e teorisë sië Vigotskit‘?

Gjasat janë që Vigotski ta ketë theksuar përtej masës se duhur rolin e ndërveprimit shoqeror ne zhvillimin njerëzor.  Fëmijët janë në gjendje t’i zgjidhin disa gjëra në mënyrë te pavarur. Për më tepër, duke qenë se vdiq shume i ti, Vigotski nuk arriti

te zhvillonte dhe të përpunonte sa duhet teoritë e tij. Ato po përpunohen nga studentët dhe mbështerësit e ti.

Teoria sociokulturoreThekson rolin e dialogur midis fëmijës dhe pjesëtarëve më të ditur të shoqërisë në zhvillimin e fëmijës. Fëmijët e mësojnë kulturën e komunitetit te  tyre (mënyrat e tyre te të menduarit dhe të sjelljes) përmes këtyre ndërveprimeve.

Proceset e ndërtuara me bashkepjesëmarrjeJane proceset

në të cilat njerëzit ndërveprojnë dhe bien në marrëveshje

(zakonisht në mënyrë gojore), për të arritur një rezultat të

caktuar apo per te zgjidhur një problem. Produkti final merr formën e kontributit te të gjithë pjesëmarrësve.

Mjetet kulturore Mjetet konkrete (kompjuterë, vizore etj.) dhe sistemet e simboleve (numrat, gjuha, grafikët) që i lejojnë njerëzit në një shoqëri të komunikojne, të mendojnë, të zgjidhin probleme dhe të krijojnë njohuri.

Monologu kolektiv Formë e të folurit ne të cilën fëmijët flasin

në grup, por pa arritur të ndërveprojnë apo të komunikojnë.

Të folurit vetjakTe folurit me vete i fëmijës i cili udheheq të menduarit dhe të vepruarit e tij. Në analizë te fundit, kjo mënyrë te foluri transformohet në të folurit e brendshëm pa zë.

Zona e zhvillimi proksimalFaze në të cilën një fëmijë mund të

realizojë një detyrë me ndihmën dhe mbëshretjen e duhur.

Rrjedhojat e teorive të Piazhesë dhe Vigotksit për punën e mësuesve

Cështë “problemi i përputhjes” që përshkruhet nga Hunti?

“Problemi i perputhjes” ka të bëj  me faktin që nxënësit nuk duhet të mërziten nga detyra shumë të thjeshta dhe as të mbeten pas per shkak të pamundësise per të kuptuar. Sipas Huntit,

disekuilibrimi duhet të balancohet me kujdes për të nxitur zhviliimin. Situatat që cojnë në gabime, mund të ndihmojnë per të krijuar nivelin e duhur të disekuilibrimit.

Cshte të nxënët aktiv? Pse teoria e Piazhesë për zhvillimin konjitiv përputhet me të nxënët aktiv?

Koncepti themelor i Piazhesë ka të bëjë me faktin që individi ndërton dijet e tij dhe që të nxënit është një proces konstruktiv. Ne cdo nivel të zhviliimit konjitiv, nxënësit duhet të jenë në gjendje të fusin në skemat e tyre informacionin që marrin. Per ta bërë këtë, ata duhet ta përpunojnë informacionin në një farë mënyre. Kjo përvojë aktive/e gjallë, edhe në nivelet më të hershme shkollore, duhet të përfshijë si manipulimin fizik te objekteve, edhe manipulimin mendor të ideve. Si rregull i përgjithshëm, nxënësit duhet të veprojnë, të manipuiojnë, të vëzhgojnë dhe, me pas, të

flasin dhe/ose te shkruajnë rreth asaj që kanë përjetuar. Përvojat konkrete ofrojnë materialin e parë për proceset e te menduarit. Komunikimi me të tjerët i bën nxënësit të përdorin, të testojnë

dhe, ndonjëherë, të ndryshojnë aftësitë e tyre te te menduarit.

Ckuptojmë me të nxënët e asistuar dhe c’rol luajnë sistemet mbështetëse?

 Te nxënët e asistuar apo pjesëmarrja e drejtuar në klasë kërkon krijimin e sistemeve mbështetëse: kuptimin e nevojave të nxënësve, dhënien e informacionit, sinjaleve, shenjave dhe nxitjes në kohën dhe në masën e duhur, si dhe krijimin e mundësive që nxënësit të punojnë, gjithnjë e

më shumë, në mënyrë të pavarur. Mësuesit mund t’i ndihmojnë nxënësit të mësojnë duke i përshtatur materialet dhe problemet me nivelet aktuale të nxënësve, duke u bërë shembull per ta

me aftësitë dhe mendimet e tyre, duke i udhëhequr ata nëpër etapat e problemeve të ndërlikuara, duke zgjidhur vetë një pjesë të problemit, duke dhënë shpjegime dhe gjykime të detajuara,

duke lejuar nxënesit të bëjnë ata vete korrigjimin e problemit, si dhe duke drejtuar pyetje për të rifokusuar vëmendjen e nxënësve.

Sistemet mbështetëseSkemat për të nxënit dhe zgjidhjen e problemeve. Mbështetja mund të jetë në formën e fjalëve kyce, shenjave, sinjaleve nxitëse, copëzimin e problemit në hapa,

dhënien e një shembulli, si dhe cdo gjë tjetër që i lejon nxënësit të forcojnë pavarësinë në të mësuar.

Te nxënët e asistuarDhënia e ndihmës strategjike në hapat fillestare të të nxënit, duke zvogëluar në mënyrë graduale mbështetjen në kohën që nxënësit fitojnë më shumë pavarësi.

Fondet e dijeveNjohuritë që familjet dhe anëtarët e komunitetit kanë fituar në shumë aspekte të punës, menaxhimit të shtëpisë dhe jetës fetare, të cilat mund të kthehen në baza të procesit mësimor.

Zhvillimi i gjuhës

Si e zhvillojnië njerëzit gjuhën? Cili ështië roli i kulturës dhe mësimit?

Kulturat krijojnë fjalë per konceptet që janë të rëndësishme per to. Fëmijët e zhvillojnë gjuhën gjatë kohës që ndërtojnë aftësitë e reja konjitive, duke bërë përpjekje per te kuptuar ate që dëgjojnë, per të gjetur strukturat dhe konceptuar rregullat. Ne këtë proces, paragjykimet dhe rregullat që mbart cdo kulturë mund të kufizojnë kërkimin dhe orientimin në identifikimin e strukturave. Shpërblimi dhe korrigjimi luan rol të rëndësishëm në ndihmën që u jepet fëmijëve per të rregulluar

përdorimin e gjuhës. Megjithatë, rëndësia me e madhe i takon proceseve te te menduarit të vetë fëmijës.

Cilat janë njësitë përbërëse ti gjuhes? Kur bëhen 5 vjec, shumica e fëmijëve arrijnë të zotërojnë të gjitha tingujt e gjuhës se tyre amtare. Kur është fjala për fjalorin, njerëzit kuptojnë

me shumë fjalë nga sa përdorin. Kur mbushin 6 vjec, fëmijët kuptojnë deri ne 20 000 fjalë dhe përdorin rreth 2 600 fjalë. Aftësia per të kuptuar fjalë që shprehin ide abstrakte dhe situata

hipotetike, zhvillohet më vonë, krahas zhvillimit të aftësive konjitive. Ne kohën që Femijët arrijnë të kuptojnë gramatikën, ata jane në gjendje të zbatojnë rregullat dhe, madje, edhe ta teprojnëme përdorimin e tyre si, per shembull, në rastin e një kale shumë kala. Kuptimi i mënyrës pësore të foljeve vjen pas kuptimit të mënyrës veprore.

Cfarë kuptojm me pragmatizmin dhe vetedijesimin metagjuhësor?

Pragmatizmi ka të bëjë me shprehitë që lidhen me përdorimin e gjuhës kur, ku, si dhe me kë duhet folur.Vetëdijesimi metagjuhësor fillon rreth moshës 5 apo 6 vjec; dhe zgjerohet gjatë gjithë jetes.

Cilat janië përparësitë e mësimit të dy gjuhëve? Fëmijët anë në gjendje të mësojnë dy gjuhë njëherazi, nëse kanë mundësitë e duhura në të dyja gjuhët. Njohja e me shumë se një gjuhe ka perparësi konjitive, prandaj është e rëndësishme që fëmijët ta

ruajne gjuhën amtare në kohën që mësojnë gjuhën tjetër. Kohame e mire per të mësuar shqiptimin e saktë është fëmijëria e hershme, por në cdo moshë njerëzit janë të aftë të mësojnë një gjuhë të re. Fakti që në fëmijëri mund të kemi dëgjuar njerëz

që flasin një gjuhë tjetër, ndihmon në mësimin e asaj gjuhe në moshë të rritur.

Cilat janfi aftësitë më te rëndësishme që ndihmojnë në mësimin e shkrimit dhe leximit?

Studimet kanë treguar se ekzistojnë dy kategori të gjera aftësish që janë të rëndësishme per mësimin e shkrimit dhe leximit: (1) të kuptuarit e tingujve

dhe kodeve dhe vetëdija se shkronjat kanë emra, se tingujt shoqërohen me shkronja dhe se fjalët përbëhen nga tingujt dhe (2) aftësitë që mundësojnë përdorimen e mjeteve dhe njohurive që ndihmojnë për të përftuar të folurin, si fjalori shprehës dhe

receptiv, njohuritë sintaksore dhe aftësia për të kuptuar dhe treguar ngjarje. Prindërit dhe mësuesit mund të nxisin shprehitë

e shkrimit dhe leximit duke lexuar së bashku me fëmijët, duke

u ritreguar historitë që lexojnë, duke folur për to dhe duke kufizuar kohën që  kalojnë përpara televizorit.

Leksiku shprehës fjalët që një individ mund të thotë.

Leksiku receptiv Fjalët që një person mund të kuptojë në formën e folur dhe të shkruar.

Dygjuhesh individ që ka aftësinë të flasë dy gjuhë dhe të orientohet me të njëjtën lehtësi në të dyja kulturat.

Teprimi me rregullatZbatimi i një rregulli gramatikor apo sintaksor, edhe në rastet kur rregulli nuk është i vlefshëm, si p.sh., një lumë — shumë luma.

Sintaksa Rendi i fjalëve në një frazë apo fjali.

Pragmatizmi Rregullat që përcaktojnë kur dhe si duhet përdorur gjuha për të komunikuar me efektivitet në një culture te caktuar

Vefëdijesimi metagjuhësor Ndërgjegjësimi për menyren vetjake të përdorimit të gjuhës.

Njegjuhësh Që flet vetëm një gjuhë.

Gjuha e trashëguarGjuha që flitet në shtëpinë e nxënësit apo nga anëtarët e familjes së tij.

Dygjuhësia e drejtpeshuarKrijimi i shprehive në një gjuhë të dytë, pa humbur shprehitë në gjuhën e trashëguar.

Lindja e prirjes për të shkruar e lexuarDijet dhe aftësitë që zhvillonen

zakonisht në vitet e moshës parashkollore dhe që përbëjnë themelin

për zhvillimin e aftësive të shkrimit dhe leximit në vitet e mëvonshme.

Detyra Plote

C’eshtë motivimi - psikologji edukimi

C’eshtë motivimi?

Motivimi është gjendje e brendshme që gjallëron, drejton dhe mbeshtet sjelljen.

Studimi mbi motivimin përqndrohet në mënyrën se si njerëzit ndërmarrin veprime të drejtuara drejt qëllimeve specifike sa kohë u duhet te ingranohen në veprimtari, sa intensivist janë të përfshirë në

veprimtari, sa këmbëngulës janë në përpjekjet e tyre për të arritur qëllimet dhe cfarë mendojnë e ndiejnë gjatë këtij procesi.

Cili eshte ndryshimi midis motivimit të brendshëm dhe të jashtëm?  

Motivimi i brendshë eshte prirja e natyrshme per te kerkuar e per te mposhtur sfida, ndersa ndjekim interesat vetjake dhe ushtrojme aftësitë  tona  motivim është të bësh dicka kur nuk je i detyruar ta besh. Motivimi i brendshëm mbështetet në faktorë që nuk lidhen me vetë veprimtarinë. Ne të vërtetë, ne nuk jemi të interesuar për veprimtarinë për hir të saj; na interëson vetëm ajo se cfa'rë do të përfitojmë prej saj.

Si lidhet vatra e shkakësisë me motivimin? Ndryshimi

thelbësor midis motivimit të brendshëm e te jashtëm është arsyeja

e njeriut për të vepruar, domethënë, nëse vatra e shkakësisë për

veprim është brenda apo jashtë personit. Në qoftë se vatra eshtë e

brendshme, motivimi është i brendshëm; nëse vatra është e jashtme, motivimi eshtë i jashtëm. Ne shumicën e rasteve, motivimi ka elemente të të dyjave. Në të vërtetë, motivimi i brendshëm dhe i jashtëm mund të jetë i përbërë prej dy prirjesh të ndara — të dyja mund të veprojnë në të njëjtën kohë, në një situate të dhënë.

Ciliët janë faktorfit kyc në motivim sipas nje pikëpamjeje bihejvioriste? Humaniste? Konjitive? Sociokonjitive? Sociokulturore? Bihejvioristëtpriren të theksojnë motivimin e jashtëm të shkaktuar nga nxitësit, shpërblimet dhe ndëshkimi. Pikëpamiet humanistetheksojnë motivimin e brendshëm të krijuar nga nevoja per zhvillim vetjak, përmbushje vetjake dhe vetëvendosje. Pikepamjet konjitive theksojne  kërkimin aktiv të njeriut për domethënie, kuptim e zotësi dhe fuqine e atribuimeve dhe të interpretimeve nga ana e tij. Teoritë sociokonitive marrin në konsideratë si interesimin e bihejvioristëve per pasojat e sjelljes, ashtu edhe interesin e knjitivistëve për efektin e besimeve dhe të pritshmërive individuale. Shumë Shpjegime sociokonjitive me

ndikim të madh në motivim mund të karakterizohen si teori te pritshmerise X vlerë . Pikëpamjet sociokulturore theksojne pjesëmarrjen legjitime të angazhuar dhe identitetin brenda një bashkësie.

C’jan teoritë e pritshmërisfi X vlerë? Teoritë e pritshmërisë X vlerë sugjerojnë se motivimi për të arritur një qëllim, ështe produkt i pritshmërive tona per sukses dhe i vlerës që ka qëllimi për ne. Në qoftë se njëri syresh është zero, motivimi ynë është gjithashtu zero.

C’ështe  pjesëmarrja legjitime periferike? Pjesëmarrje legjitime periferike do të thotë që fillestarët të jenë vërtet të përfshirë në punën e grupit, edhe sikur aftësitë e tyre të jenë të pazhvilluara dhe kontributet e tyre të vogla. Identitetet e mësuesit të ri dhe të ekspertit janë të lidhura me pjesëmarrjen e tyre në komunitet. Ata motivohen të mësojnë vlerat dhe praktikat e komunitetit, për të ruajtur identitetin e tyre si anëtarë të komunitetit.

Motivim Një gjendje e brendshme që zgjon, drejton dhe ruan sjelljen.

Motivim i brendshëm Motivim që lidhet me veprimtari që janë shpërblim në vetvete.

Motivim i jashtëm Motivim i krijuar nga faktorë të jashtëm, si shpërblimet dhe ndëshkimet.

Vatra e shkaktësise Vendndodhja e brendshme ose e jashtme e shkakut të sjelljes.

Shperblim Objekt ose ngjarje tërheqëse që jepet si pasojë e një sjelljeje.

Nxitës Objekt ose ngjarje që inkurajon ose shkurajon sjelljen.

Interpretim humanist Vështrim mbi motivimin që thekson lirinë vetjake, zgjedhjen, vetëvendosjen dhe përpjekjen për rritjen vetjake.

Teoritë mbi pritshmerinë X vlerë Shpjegime të motivimit që theksojnë pritshmëritë e individëve për sukses, të ndërthurura me vlerën që ata i vënë qëllimit.

Pikepamje sociokulturore mbi motivimin Këndvështrime që theksojnë pjesëmarrjen, identitetet dhe marrëdhëniet ndërpersonale brenda bashkësive të praktikës.

Pjesemarrje legjitime periferike Përfshirje e vërtetë në punën e grupit, edhe pse aftësitë tuaja nuk janë të zhvilluara sa duhet dhe kontributet të vogia.

Nevojat

Sipas teorisië se Maslout, dallimi i nevojave të mungeses

nga nevojat e qenies. Maslou ka quajtur nevoja të mungesës katër nevoja të nivelit me  te  ulët: mbijetesën, sigurinë, përkatësinë dhe të vetërespektin. Kur këto nevoja plotësohen, motivimi për

përmbushjen e tyre bie. Ai ka quajtur nevoja të qenies tri nevoja të nivelit rnë të lartë: arritjen intelektuale, vlerësimin estetik dhe vetërealizimin. Kur këto plotësohen, motivimi i njeriut rritet,

duke kërkuar plotësime të tjera.

Cilat janë nevojat themelore që ndikojnë në motivim

dhe si ndikon vetëvendosja në motivim? Teoria e vetëvendosjes sugjeron se motivimi ndikohet nga nevoja për zotësi, autonomi, kontroll dhe lidhje. Kur nxënësit përjetojnë ndjenjën e vetëvendosjes, ata janë të motivuar së brendshmi — janë më të interesuar për punën e tyre, kanë sens më të lartë per verërespektin dhe mesojne me shumë. A e përjetojnë nxënësit ndjenjën e vetëvendosjes apo jo, varet pjesërisht nga fakti nëse komunikimi i mësuesit me nxënësit i pajis ata me informacion apo kërkon t’i vendosë ata nën kontroll. Përvec kësaj, mësuesit duhet të njohin psikologjinë e nxënësve, të ofrojnë zgjedhje, të sjellin argumente logjike për kufizimet dhe ta trajtojnë performancën e dobët të nxënësit si problem që duhet zgjidhur dhe jo si objekt per kritikë.

Hierarkia e nevojave Modeli i Maslout për shtatë nivele të nevojave njerëzore, duke filluar nga kërkesat elementare fiziologjike deri te nevoja për vetërealizim.

Vetërealizim Përrnbushja e potencialit që ka njeriu.

Nevoja të mungesës Katër nevoja të nivelit më të ulët, sipas Maslout, të cilat duhet të plotësohen të parat.

Nevoja të qenies Tri nevoja të nivelit më të lartë, sipas Maslout, nganjëherë të quajtura edhe nevoja të rritjes.

Nevoja për autonomi Dëshira që veprimet tona të përcaktohen nga vullnetet tona, jo nga shpërblimet ose trysntë e jashtme.

Teoria e vleresimit konjitiv Teori që sugjeron se ngjarjet ndikojnë në motivim nëpërmjet perceptimit të tyre nga individi, si kontrolluese të sjelljes ose si sjellëse të informacionit.

Orientimet drejt qëllimit

C’lloje qëllimesh janë më motivuese? Qëllimet e rritin motivimin, në qofië se janë specifike, relativisht të vështira dhe të mundshme per t’u arritur në të ardhmen e afërt.

Përshkruani qellimet e zotërimit, të performancës, të shmangies ndaj puniës dhe qëllimet shoqërore. Qëllimi i zotërimit është synimi për të fituar njohuri dhe zotëruar aftësi, cka i con nxënësit të kërkojnë sfida dhe të këmbëngulin kur ndeshin në vështirësi. Qëllimi i performances është synimi per të marrë nota të mira apo për t’u dukur me i zgjuar ose me i zoti se të tjerët, ck           

i bën nxënësit të jenë të preokupuar për veten e tyre dhe për faktin se si duken në sytë e të tjerëve (nxënës të përfshirë nga egoja). Nxenësit mund t’i përqafojnë këto dy lloje qëllimesh ose t’u shmangen por problemet janë me të mëdha në rastin kur u shmangen. Një lloj tjetër shmangieje vihet re te nxënësit që i shmangen punës, të cilët thjesht duan të gjejnë rrugën më të lehtë per ta kapercyer situatën. Nxënësit me qëllime shoqërore mund të mbështeten ose të pengohen në të nxënët e tyre, në varësi të qëllimit specifik (p. sh., mund të bëjnë gallatë me shokët ose të nderojnë familjen e tyre).

Cfarë e bën të efektshëm përcaktimin e qëllimit në klasë?

Qe përcaktimi i qëllimit në klasë të jetë i efektshëm, nxënësit kanë nevojë për opinione të sakta rreth përparimit të tyre drejtqëllimeve dhe duhet t’i pranojnë qëllimet që u janë caktuar. Përgjithësisht, nxënësit janë më të gatshëm të adoptojnë qëllime  që u duken realiste, mesatarisht të vështira, të kuptimta dhe që për vleren e te cilave u jane dene argumente te shendosha.

Detyra Plote

Nevoja për organizim ne klase...psikologji edukimi

Nevoja për organizim

Cilat janë sfdat e drejtimit të klasës? Klasat nga natyra janë shumëdimensionale, plot me veprimtari të njëkohshme, me temp të shpejtë e të menjëhershëm, të paparashikueshme,

publike dhe të ndikuara nga historia e nxënësve dhe veprimet e mësuesit. Mësuesit i duhet t’i manovrojë me shkathtësi këto elemente cdo ditë. Veprimtaria e frytshme në klasë kërkon

bashkëveprimin e nxënësve. Mbajtja e bashkëveprimit është e ndryshme për cdo grupmoshë. Nxënësit e vegjël mësojnë se si “të shkojnë në shkollë” dhe kanë nevojë të mësojnë procedurat

e përgjithshme të shkollës. Nxënësit më të rritur kanë nevojë të mësojnë vecantitë e duhura për të punuar në lëndë të ndryshme. Puna me adoleshentët kërkon që mësuesit të kuptojnë

fuqinë e grupit të bashkëmoshatarëve adoleshentë.

Cilat janë qëllimet e drejtimit efkas të klasës?   Qëllimet e drejtimit efkas të klasës janë që të krijohet kohë e bollshme për të mësuar; të përmirësohet cilësia e shfrytëzimit të kohës duke

I mbajtur nxënësit të angazhuar aktivisht; të bëhet e sigurt që strukturat e pjesëmarrjes të jenë të qarta, të drejtpërdrejta dhe te sinjalizuara me konsekuencë; të nxitet vetëdrejtimi, vetëkontrolli dhe përgjegjësia e nxënësit.

Drejtim i klasës Teknika që përdoren për të mbajtur një mjedis

Mësimor të shëndetshëm,relativisht të cliruar nga probleme të sjelljes.

 Kohë e dedikuar Koha e caktuar për të mësuar.

Kohë e të nxënit akademik Koha kur nxënësit janë duke e kryer realisht me sukses një detyrë mësimore.

Kohë e angazhuar/Kohë në punë Kohë e shpenzuar duke mësuar aktivisht.

Struktura të pjesëmarrjes Rregulla që përcaktojnë mënyrën e marrjes pjesë në veprimtari të ndryshme.

VetëdrejtimDrejtimi i sjelljes nga individi dhe pranimi i përgjëgjësisë për veprimet e tij.

Krijimi i një mjedisi miësimor pozitiv

Të bëhet dallim midis rregullave dhe procedurave.

Rregullat jane përcaktime specifke për cka lejohet dhe nuk lejoheti në  klase.ato zakonisht shkruhen ne forme dokumenti ose afishohen

Procedurat kane te bëjnë me detyrat administrative, levizjet  e nxenesve mirembajtjen e mjedisit dhe rutina për kryerjen e mësimeve, nderveprimet midis nxënësve dhe

mësuesve dhe ndërveprimet midis nxënësve. Rregullat mund të shkruhen në kuadrin e të drejtave dhe nxënësit mund të përftojnë: duke marrë pjesë në vendosjen e këtyre rregullave.

Për respektimin dhe shkeljen e ketyre rregullave dhe procedurave duhe te sanksionohen pasoja, ne menyre qe mesuesi dhe nxënësit të dinë se cvjen me pas.

Të bëhet dallim midis sistemimeve të hapësirës sipas

territoreve personale dhe zonave të interesit. Ekzistojnë dy lloje themelore organizimi të hapësirës: territorial (organizimi tradicional i klasës) dhe funksional (ndarje e hapësirës në zona interesi ose te punës). Shpesh kriter është fleksibiliteti. Konsiderata të rëndësishme për zgjedhjen e sistemimeve fzike prej mësuesit janë lehtësia per marrjen e materialeve, volitshmëria, privatësia kur është e nevojshme, lehtësia e mbikëqyrjes së nxënësve dhe gatishmëria për të rivlerësuar planimetrinë.

C’probleme dreitimi ngre përdorimi i kompjuterave në

klasë?Nëse në klasë ka kompjutera, është vecanërisht e rendesishme që procedurat të jenë të qarta. Pavarësisht nëse në klasë ka vetëm një kompjuter, disa apo më shumë, mësuesit duhet të mendojnë mire se c’duhet të dinë nxënësit për të kryer detyra të zakonshme, duhet t’u mësojnë procedurat e përdorimit dhe të sigurojnë udhëzime të shkruara, të lehta për t’u zbatuar dhe të lehta per t’u gjetur. Nxënës ose prindër vullnetarë mund të trajnohen si ndihmës ekspertë. Dhënia e roleve të ndryshme, nxënësve të ndryshëm për administrimin e detyrave kompjuterike, e bëjnë më të lehtë përdorimin e tyre.

Krahasimi i javës së parë të shkollës midis drejtuesve të

efektshëm të klasës dhe atyre të paefektshëm. Drejtuesit e efektshëm të klasës i shpenzonin ditët e para te shkollës duke u mësuar nxënësve një numër rregullash e procedurash funksionale dhe lehtësisht të kuptueshme, duke përdorur njëkohësisht shumë shpjegime, shembuj e punë praktike. Nxënësit merreshin me veprimtari të organizuara dhe të këndshme dhe mësonin të punonin bashkërisht në grup. Karakteristike per mësuesit e efektshëm ishin reagimet e shpejta, të vendosura, të qarta dhe konsekuente në lidhje me shkeljen e rregullave. Përvec kësaj, atae kishin planifkuar mësimin me kujdes, duke shmangur ndonjë deryrë të minutës së fudit, që do t’i largonte prej nxënësve. Ne radhë të parë, mësuesit merreshin me shqetësimet më të ngutshme të fëmijëve. Kurse drejtuesit e paefektshëm, në të kundërt, i ndryshonin nga dita në ditë procedurat për kryerjen e detyrave rutinë dhe as ua mësonin ato nxënësve, as ua praktikonin. Nxenësit fllonin të bisedonin me njëri-tjetrin, sepse s’kishin asgjë t'e dobishme per te bërë. Mëuesit e paefektshëm iknin shpesh

nga klasa. Shumë syresh zhyteshin në shkrimin e shkresurinave ose merreshin vetëm me një nxënës. Ata nuk kishin bërë plane se si t’ia dilnin mbanë me probleme të zakonshme, si ardhja me

vonesë e nxënësve ose ndërprerjet e mësimit.

Procedura/rutinaHapat e përcaktuar për t’u zbatuar gjatë një veprimtarie.

RregullaDeklarime që specifkojnë sjellje të pritshme dhe të ndaluara; përcaktim i gjërave që lejohen dhe që nuk lejohen.

Pasoja të natyrshme/llogjike Në vend që nxënësit të ndëshkohen, vihen t’i bëjnë gjërat edhe një herë për t'i ndrequr ose, në njëfarë mënyre, përballen me pasojat që rrjedhin natyrshëm prej veprimeve të tyre.

Zonë veprimiZonë e  një klase ku zhvillohet pjesa më e madhe e ndërveprimit.

Mbajtja e një mjedisi të mirë për të mësuar Si arrijnë mësuesit të nxisin angazhimin? NE përgjithësi,

me rritjen e mbikëqyrjes nga ana e mësuesit, edhe koha e angazhimit të nxënësit rritet. Kur detyra vetvetiu i jep nxënësit sinjale të vazhdueshme se c’duhet të bëjë më tej, zelli i tij do të jetë

më i madh. Veprimtaritë që përmbajnë hallka të qarta, kanë prirje të bëhen më tërheqëse, sepse një hallkë e con natyrshëm te tjetra. T’ua bësh të qarta dhe konkrete nxënësve kërkesat e punës, t’u sigurosh materialet e nevoshme dhe të monitorosh veprimtaritë — të gjitha rritin angazhimin.

Shpjegoni faktoriët qië parandalojnë problemet e drejtimit ne klasë sipas identifkimit të tyre nga Kounini. Per te krijuar mjedis pozitiv dhe për të parandaluar problemet, mësuesit duhet të marrin në konsideratë ndryshimet individuale, të mbajnë gjallë motivimin e nxënësit dhe të përforcojnë sjelljet pozitive. Sipas Kouninit, mësuesit e suksesshëm në parandalimin e problemeve janë të aftë në katër fusha të përshkruara prej tij: syceltësia, njëkohshmëria, fokusimi te grupi dhe menaxhimi i lëvizjeve. Nëse duhet të japin ndëshkime, duhet t’i japin me qetësi dhe privatisht. Përpos zbatimit të ideve të Kouninit, mësuesit mund t’I parandalojnë poblemet në klasë edhe duke krijuar një bashkësi përkujdesi, edhe duke u mësuar nxënësve se si të vënë në perdorim aftësitë shoqërore dhe aftësitë e vetërregullimit emocional.

Si i ndihmojnë mësuesit nxënesit për te formuar lidhje me shkollfin? Per të filluar ndërtimin e lidhjeve, mësuesit duhet t’i shpalosin qartë kërkesat e tyre si per ecurinë mësimore të nxënësve, ashtu edhe per sjelljet e tyre. Respekti për nevojat dhe të drejtat e nxënësve duhet të jetë në qendër të procedurave të klasës. Nxënësit kuptojnë se mësuesit kujdesen per ta, kur mësuesit përpiqen t’i bëjnë mësimet interesante, kur janë të drejtë e të ndershëm me ta, kur sigurohen se ata i kuptojnë mësimet dhe kur zotërojnë mënyra për t’i zgjidhur me sukses shqetësimet dhe preokupimet e nxënësve.

Syceltësia Sipas Kouninit, të qenët në dijeni të gjithckaje që ndodh në një klasë.

Njëkohshmëri Mbikëqyrje e disa veprimtarive në te njëjtën kohë.

Fokusim te grupi Aftësia për të mbajtur të angazhuar sa më shumë nxënës që të jetë e mundur.

Menaxhim i lëvizjes Mbajtje e mësimeve dhe e lëvizjes së grupeve në temp të përshtatshëm (dhe të epshëm), me kalime të qeta dhe në mënyrë të larmishme.

Trajtimi i problemeve të disiplinës

Përshkruani katër nivele nderhyrjesh në raste sjelljesh të palejueshme. Se pari, mësuesit shihen sy më sy me nxënësin ose përdorin sinjale të tjera pa fjalë, pastaj përdorin aluzione me fjale te thjesht duke ndërfutur emrin e nxënësit në mësim. Pastaj mësuesi pyet nxënësin që prish disiplinën, nëse

eshtë i vetëdijshëm per efektet negative të veprimeve të tij ose të saj, pastaj i rikujton procedurën dhe e ngarkon ta zbatojë me korrektësi. Në qoftë se kjo nuk funksionon, mësuesi mund t’i kërkojë nxënësit të thotë rregullën ose procedurën e saktë, pastaj i kërkon ta zbatojë ate dhe vazhdon t’i kërkojë, në formë të qartë e të prerë, por joarmiqësore, të heqë dorë nga sjellja e pahijshme. Në qoftë se edhe kjo dështon, mësuesi mund t’i ofrojë një alternative — ose nxënësi të heqë dorë nga sjellja e keqe, ose të takohen mënjanë per të biseduar rreth pasojave.

C’mund të bëìjnë mësuesit në lidhje me bullingun, talljen dhe bullingun në internet?

Mësuesit shpesh e nënvlerësojnë ashpërsinë e konflikteve dhe të bullingut që ndodhin në shkolla ndërmjet nxënësve. Bullingu përfshin si zhbalancimin e fuqive fizike midis nxënësve, ashtu edhe përpjekjet e përsëritura per të dëmtuar tjetrin, dhe është dukuri që mund të ndodhë në mjedise të ndryshme jo vetëm në shkollë, por edhe jashtë saj. Mësuesit duhet ta konsiderojnë bullingun si formë dhune dhe për eliminimin e tij duhet të përdorin po ato strategji që do të përdornin edhe për eliminimin e akteve të tjera të dhunës. Parandalimi i bullingut, fjala vjen, mund të materializohet në formën e krijimit të një bashkëse respektuese në të cilen zhvillohen diskutime rreth konfliktit, por edhe në sigurimin e vendeve të posavme në të cilat nxënësit mund të raportojnë sulmet kundër tyre. Nxënësit mund të përfitojnë edhe nga ndermjetësimet midis bashkëmoshatarëve.

Cilat janë disa nga problemet në klasat e nëntëvjecares?

Mësuesit që punojnë në shkollat nëntëvjegare, duhet të jenë të përgatitur per  t’u marrë me nxënësit që nuk i kryejnë detyrat mesimore, që shklën vazhdimisht të njëjtën rregull ose që i sfidojnë

mësuesit hapur. Këta nxënës ndoshta janë edhe duke përjetuar

shkaqe stresuese të panjohura dhe të fuqishme për ta. Si perfundim, nxënësit e nentëvjecares mund te përfitojnë, në qoftë se mesuesit u sigurojnë mundësi ose u tregojnë burimet prej nga këta nxenës mund të kërkojnë ndihmë e mbështetje. Mësuesit mund ta konsiderojnë të dobishëm edhe konsultimin e tyre me keshilltarët psikologë, si dhe me prindërit dhe kujdestarët e nxënësve.

Dhuna në shkolla

C’mund të bëhet për dhunën në shkolla? Ne të vërtetë, dhuna në shkolla është në rënie, po, gjithsesi, incidente të tilla si të shtënat me armë në shkolla kanë terhequr vëmendjen e

mediave. Grupi me i mundshëm per të rënë viktimë e dhunës jovdekjeprurëse janë të rinjtë e moshës 12-24 vjec — shpesh në mjediset e shkollës. Një mënyrë per të parandaluar dhunën,

është të krijohen klasa ku të sundojë dashamirësia e respekti. Eshtë vecanërisht e rëndësishme të respektohen trashëgimitë kulturore të nxënësve, pa cënuar njëkohësisht pritshmëritë e larta në mësime. Ndërmjetësimi midis bashkëmoshatarëve është një mundësi e mire per te parandaluar dhunën në shkolla. Hapat per ndërmjetësimin e bashkëmoshatarëve janë: (1) Te identifikojnë së bashku natyrën e konfliktit. (2) Te‘ shkëmbejnë pozitat dhe interesat. (3) Te shkembejnë këndvështrimet. (4) Ta sendërgjojnë të paktën tri pika pajtimi që lejojnë përfitim të ndërsjellë. (5) Te arrijnë një marrëveshje integruese.

Nevoja për komunikim

Ckuptohet me “të dëgjuarit empatik"? Kur lindin probleme, komunikimi midis mësuesit dhe nxënësit është me rëndësi paresore. Te gjitha ndërveprimet mes njerëzve, madje edhe heshtja

ose shperfillja, kumtojnë njëfarë mendimi. Te dëgjuarit empatik dhe aktiv mund te jetë një celës i dobishëm kur nxënësit ia paraqesin problemet mësuesve. Mësuesit duhet t’ua persërisin nxënësve

ate që kanë dëgjuar prej tyre. Kjo përsëritje është më shumë sesa thjesht ligjërim mekanik fjalësh të dëgjuara; ajo duhet te perthithë emocionet, synimin dhe kuptimin në brendësinë e saj.

Të bëhet dallim midis stileve pasive, të rrepta dhe të prera.

Stilti pasiv mund të shfaqet në shumë forma. Ne vend që t’i thuhet nxënësit dtejtpërdrejt se cfarë të bëjë, mësuesi thjesht komenton sjelljen, i kërkon nxënësit të mendojë rreth veprimit të përshtatshëm ose i bën kërcënim, por duke mos e vënë kurrë në zbatim. Ne stilin reagues të rreptë , mësuesit mund te bejnë deklarime “akuzuese” ndaj nxënësit të cilin e dënojnë, por pa pohuar qartë se cduhet të bëjë nxënësi. Reagimi i prerë  u komunikon nxënësve se mësuesi interesohet aq shumë per ta dhe per procesin e të nxënit, saqë s’mund të lejojë që sjellja e gabuar të vazhdojë. Mësuesit e prerë e deklarojne  qartë se c’presin prej nxënësve.

Rregulla e perifrazimit Procedurë sipas së cilës dëgjuesit, përpara se të lejohen të përgjigjen. duhet të përmbledhin me saktësi atë që ka thënë një folës.

Të dëgjuarit empatikTë kuptuarit e qëllimit dhe emocioneve që qëndrojnë prapa asaj cka thotë një njeri  dhe t'i reflektosh ato duke i parafrazuar.

Mesazhi “Unë" Deklarim i qartë, joakuzues, se si dicka ndikon mbi ju.

Disiplinë e rreptë Stil reagues i qartë, i prerë dhe joarmiqësor.

Drejtim kulturalisht i ndjeshëm Marrja në konsideratë e kuptimeve dhe e stileve kulturore në hartimin e planeve të drejtimit dhe të qenit i ndjeshëm ndaj nxënësve.

Kërkues zemërdhembshur Mësues të efektshëm me nxënësit afreamerikanë që karakterizohen dhe nga kërkesa të larta, edhe nga një kujdes i madh për nxënësit e tyre.

Detyra Plote