LETRAT ME VLERE

Fakulteti Drejtesise

Dega:Juridik

Lenda:E Drejta  e Pronësisë Intelektuale

LETRAT ME VLERE

Kuptimi i letrave me vlerë Me lëshuarën e tyre në qarkullim krijojnë

detyrime me shprehjen e njëanshme të vullnetit; Janë dokumente të shkruara me të cilat mund të përcaktohet ndonjë e drejtë pasurore e cila është inkorporuar në letër dhe është e patjetërsueshme pa ekzistimin e letrës me vlerë; Letra me vlerë është karakteristike se i takon atij që e mban që nënkupton se është e lidhur ngushtë me subjektin që e mban; Roli i letrave më vlerë në të drejtën biznesore dhe biznesin në përgjithësi është shumë i madh; Letrat me vlerë janë dokumente të cilat përpilohen me shkrim; Formaliteti (Forma) është njëra ndër karakteristikat kryesore të saj; Kjo nënkupton se ato prodhojnë efekt juridik dhe ekonomik vetëm nëse janë të krijuara në formën të cilën shprehimisht e përcakton ligji;

3. Letrat me vlerë i paraqesin dy vlera: Vlerën e vet që kanë; dhe Vlerën të cilën e mbajnë;   Nga kjo del se letrat me vlerë mbanë dy lloje të drejtash:   Të drejtat në vet letrat me vlerë që t’i posedon ato; dhe Të drejtat të cilat dalin nga letrat me vlerë (ajo se çfarë është shkruar në të); Letrat me vlerë mundësojnë zhvillim të shpejtë dhe të sigurt të biznesit; Lehtësojnë qarkullimin në biznes dhe rrisin sigurinë juridike;  

4. Një letër me vlerë për të shërbyer si dokument i bazuar me ligjin duhet t’i plotësojë disa karakteristika të domosdoshme:

5. Duhet të cilësohet lloj i letrës me vlerë p.sh. sikurse që është fjala për kambialin, çekun, fletdetyrimin, etj; Firmën, respektivisht emërtimin dhe selinë e lëshuarësit të letrës me vlerë; Firmën, respektivisht emrin e personit me urdhrin e të cilit lëshohet letra me vlerë; Caktimi i saktë i detyrimit i cili del nga letra me vlerë (elementet gjeografike, kalendarike etj) Nënshkrimi i lëshuarit të letrës me vlerë ose faksimili i lëshuarit nëse kjo behët në seri; Nënshkrimi

6. SIPAS NATYRËS SË TË DREJTAVE QË MBAJNË NE VETE, LETRAT ME VLERË MUND T’I NDAJMË NË Detyrime juridike; Kambiali dhe çeku Sendore reale – juridike; Të drejtat e pasurisë apo hipotekës Letra me vlerë të korporatave; Aksionet

7. LLOJET E LETRAVE ME VLERË Ndarjen e letrave me vlerë zakonisht ndahet sipas kriterit të bartësve të tyre; Të këtilla janë: Letrat me vlerë me emër; Letrat me vlerë sipas urdhrit; Letrat me vlerë sipas prurësit;  

8. Letrat me vlerë me emër janë ato letra ku Është i cekur emri i bartësit te të drejtave pronësore dhe juridike të cilat i përmban vet letra; Vetëm personi i cili është i cekur në letër mund t’i realizojë këto të drejta; Personi i cili e posedon letrën me vlerë ka mundësi që atë ta bartë në personin tjetër; Letrat me vlerë me emër garantojnë siguri të madhe të qarkullimit; Me humbjen e kësaj letre ka mundësi të behët amortizimi i tyre;

9. Letrat me vlerë sipas urdhrit janë ato letra ku; Krijojnë lehtësira në sferën e qarkullimit ekonomik – juridik; Bartën shumë lehtë dhe në mënyrë të thjeshtë me emër të personit tjetër; Posedojnë klauzolën “ paguaj sipas urdhrit ”; Bartja e tillë e së drejtave quhet ndryshe “ INDOSIM ” Me rastin e humbjes së tyre ka mundësi të behët amortizimi i tyre;

10. Letrat me vlerë sipas prurësit ; Janë letra me vlerë shumë më të avancuara se dy llojet e sipërme; Janë të liruara nga formalitetet e shumta; Bartja e të drejtave nga letra behët shumë shpejtë; Karakteristikë e këtyre letrave është se në to fare nuk ceket poseduesi i tyre; Si posedues legjitim i tyre konsiderohet çdo person i cili e disponon letrën me vlerë; Ky lloj i letrave me vlerë nuk siguron siguri të madhe; Mundësia e keqpërdorimit të tyre është shumë e madhe; Të këto letra me vlerë nuk ka mundësi të behët amortizimi pasi që kur humbet letra automatikisht humbet edhe e drejta që del nga ajo;

11. LETRAT LEGJITIMUESE DHE SHENJTA Letrat legjitimuese janë dokumente (shkresa) sipas të cilave: = poseduesi i tyre është formalisht i autorizuar që nga lëshuari i tyre të kërkojë që të kryej ndonjë veprim i cili është i cekur në të; Letrat legjitimes konsiderohen letra me emër; Këto letra mund të konsiderohen edhe letra sipas prurësit; - Shenja legjitimuese mund të jenë p.sh: = biletë udhëtimi = shenjat e gardërobave; = shenjat e mallrave; = shenja të caktuara – numra etj;

12. FLETAKSIONET   Kuptimi dhe rëndësia e fletaksioneve Flet – aksionet janë letra me vlerë që paraqesin risi në sistemin juridik, po ashtu janë të lidhura me afirmimin e plotë të shoqatave aksionare te ne si njërit nga subjektet themelore ekonomike;

13. Fletaksioni është letër me vlerë me të cilën realizohet pronësia në : mjetet e deponuara në ndërmarrje, bankë ndonjë subjekt tjetër ekonomik, në organizatat tjera financiare, ne organizata për sigurimin e ndonjë personi tjetër juridik i cili mund të arrijë fitim.

14. Poseduesi i fletaksionit i fiton 2 të drejta themelore 1. PJESMARRJA NË PJESEN E FITIMIT 2. E DREJTA E PJESMARRJES NË QEVERISJES E SUBJEKTIT BIZNESOR;

 Fletakisonet paguhen në të holla , ( por ka mundësi edhe në sende edhe në të drejta , me një kusht që vlera e këtyre sendeve të shprehet në të holla );ØFletaksionet mund të lëshohen në valutën nacionale dhe të huaj mirëpo, brenda kufijve tonë në treg mund të shiten dhe të blihen vetëm me valutën nacionale; Ø Kur fletaksioni bartet nga një person në tjetrin bartet pronësia e cila është shënuar në të fletaksionet ; janë shumë e përshtatshme për bashkimin e kapitalit të stimulimit maksimal të angazhimit të mjeteve të disponuar; ØMund të ekziston fletaksioni pa të drejtën e pjesëmarrjes në qeverisje; Ø15.

16. Fletaksioni përbëhet nga 2 pjesë : NË PJESEN E PARË TË FLETAKSIONIT E CILA QUHET BAZA (d.m.th. duhet të shënohen të gjitha elementet themelore të fletaksionit ). NE PJESA E DYTË PËRBËHET NGA PJESA E KUPONIT ( triskës ) që shërbejnë për pagimin e dividendit;

17. LËSHIMI I FLETAKSIONIT Vendimin për lëshimin e fletaksioneve e nxjerr organi përkatës i qeverisjes të ndonjë subjekti ekonomik ekzistues (apo themeluesi p.sh . i ndonjë shoqate të re aksionare .

18. Me vendimin mbi lëshimin e fletaksioneve në veçanti përcaktohet 1. EMERTIMI I LËSHUESIT TË FLETAKSIONEVE ; 2. SHENJA E OBLIGACIONIT QË LËSHOHET NË EMER APO SIPAS PRUESIT (sjellësit) ; 3. MËNYRA E PAGIMIT TË DIVIDENDËS ; 4. KOHA E RREGJISTRIMIT TË FLETKASIONEVE ; 5. MENYRA E RREGJISTRIMIT TË FLETAKSIONEVE ; 6. TE KUSH DHE NË CILIN AFAT BËHET PAGESA E MJETEVE PËR BLERJES E FLETAKSIONEVE ; NË CILIN AFATË BËHET KTHIMI I MJETEVE TË PAGUARA NË RASTË TË EMITIMIT TË FLETAKSIONEVE (heqje dore ); LLOJET E FLETAKSIONEVE ; PAGESA E FLETAKSIONEVE ; 10. BARTJA E RREZIKUT etj;

 Në rast se poseduesi i fletaksionit e bënë pagesën në tërësi tërhiqet fletaksioni i përkohshëm dhe i lëshohet fletaksioni i rendomë i lëshuar.Ø Mjetet për blerjen e fletaksioneve mund të paguhen menjëherë apo me këste (kur pagesa bëhet me këste blerësit të fletaksionit i lëshohet fletaksioni i për ko hshem në të cilën ç’do pagës e kësteve vërtetohet me shkrim . Ø19.

20. PËRMBAJTJA E FLETAKSIONIT Fletaksioni si letër me vlerë duhet ti përmbaj të gjitha elementet që janë të parapara si :   1. SHENJËN SE ËSHTË ME FLETË AKSION 2. SHENJËN E LLOJIT TË FLETAKSIONIT , FIRMEN RRESPEKTIVISHT SELIN E LËSHUESIT TË FLETAKSIONIT ; 3. FIRMEN RRESPEKTIVISHT EMRIN E BLERSIT APO SHENJEN NË EMER TË CILIT LËSHOHET FLETAKSIONI ; 4. AFATET E PAGIMIT TË DIVIDENDËS etj.

21. Elementet e kuponit për pagimin e dividend janë 1. NUMRI RENDOR I KUPONIT ; 2. NUMRI I FLETAKSIONI T SIPAS TË CILIT DIVIDENDA PAGUHET ; 3. EMERTIMI I LËSHUESIT TË FLETAKSIONIT ; 4. VITI NË TË CILIN DIVIDENDA PAGUHET DHE FAKSIMILI I NËNSHKRIMI I PERSONAVE TË AUTORIZUAR ( lëshuesit të fletaksioneve.)

22. LLOJET E FLETAKSIONEVE të përkohshme përhershme;

23. duhet ta bëjmë dallimin e feltaksioneve në emër , sipas urdhrit dhe sipas prurësit

24. Sipas radhës së lëshimit fletaksionet munden me qenë; të themeluesit , të emisiont të pare apo të emisioneve të ardhshme ; fletaksionet munden me qenë pa të drejt vote dhe me të drejt vote ose ; me të drejtën e një vote apo me të drejtë më më shumë vota në kuvendin e aksionarve .

25. Rëndësi të veçanet kanë fletaksionet me prorioritet në këtë relacion me fletaskionet e rëndomta Keto kanë të drejtën përparësinë në pagës të dividendë po ashtu të drejtë pagese me procedurën e falimentimit.

 PARTICIPUESE Flet aksioni KUMULATIV jep poseduesit të saj të drejtë pagese të dividend paguar KUMULATIVE; Fletaksionet PARTICIPUESE , prioritare i japin poseduesit krahas të drejtës dividend edhe të drejtën e ndarjes së fitimit në marrëveshjen me vendimin mbi emetimin e këtyre fletaksioneve .Ø KUMULATIVE DHE   Ø26. Fletaksionet me prioritet mund të jenë:

27. FLETËDETYRIMI

28. FLETËDETYRIMI Është dokument i shkruar me të cilin emituesi i saj obligohet që, subjektit të shënuar në fletëdetyrim (apo edhe sipas urdhrit të tij) prezentuesit të fletëdetyrimit, në ditën, muajin dhe shumë e caktuar t’i paguaj shumën e shënuar në kupon;

29. fletëdetyrimi participativ Ekziston edhe fletëdetyrimi participativ – që nënkuptron që poseduesi i tij , përveç kamatës (interesit) fiton edhe të drejtën për pje s ëmarrje në fitimin i cili është i përcaktuar për emituesin e fletdetyrimit: Në jetën praktike fletëdetyrimi mund të emitohet me garancion dhe pa garancion;

30. Ndërmarrjet dhe institucionet shoqërore – politike por edhe subjektet tjera juridike mund t’i emitojnë (jepin) fletëdetyrimet në emërin dhe llogarinë vet, në emrin e vet dhe në llogari të dikujt tjetër, dhe në emër dhe llogari të subjekteve të tjera;

31. Fletëdetyrimi mund të shprehet në valutën e vendit dhe në valutë të huaj; Blerësi i fletëdetyrimit e fiton të drejtën vetëm pasi që të paguaj çmimin e saj në tërësi: Fletëdetyrimi duhet të përmbajë: Firmën respektivisht emrin dhe selinë e emituesit të fletëdetyrimit; Firmën respektivisht emrin e blerësit të fletdetyrimit; Lartësinë e shkallës së kamatës; Përqindjne e pjesëmarrjes në fitim nëse është përcaktuar; Afatet e pagimit të kamatës; Vendin dhe datën e emitimit së bashku me numrin serik dhe kontrollues të fletëdetyrimin; Faksimilin së bashku më nënshkrim e subjekteve të autorizuara;

32.: FLETË ARKA CETEFIKATI FLETË KOMPERCIALJA

33. Fletarka Fletarka – është letër me vlerë për shumën monetare të caktuar e cila duhet të përmbushet në afatin e arritjës në bazë të shkallës së caktuar të kamatës; Fletarkën mund ta emitojë banka, organizata e caktuar financiare dhe institucioni kompetent shoqëror – politik; Rëndësia e tyre qëndorn sepse nëpërmjet të shitjës së tyre emituesi i tyre tubon mjete monetare afatshkurta; Fletarka emitohet në bazë të vendimit të organit kompetent të emituesit të saj; Zakonisht fletarka jepet me afatin e arritjes deri në një vjet;

34. Certifikati Certifikati – është dokument i shkruar për mjetet e deponuara në bankë apo në ndonjë institucion tjetër kompetent në bazë të nja afati të shkurtë të kthimit – deri në një vit;

35. Fletë komercialja Fletëkomercialja – është letër me vlerë e cila aplikohet nëpërmjet të shitjës në funksion gjatë tubimit të mjeteve monetare në një afat të shkurtë; Emitohet nga ndërmarrjet dhe nga subjektet e caktuara juridike – ekonomike në bazë të kompetencave ligjore;

Detyra Plote

Asepsia dhe antisepsia. Autoklava. Larja e duarve.

Asepsia dhe antisepsia. Autoklava. Larja e duarve.

Asepsia

Eshte teresia e masave qe merren per parandalimin e infeksioneve ne organizem.

A-sepsis= gjendja e te mos paturit te agjenteve shkaktues te semundjeve.

Reduktimi ne maximum i kontaktit me pacientin dhe plagen e tij nga cdo objekt apo substance ne menyre qe te ulet nr i mikroorganizmave ne kontakt, eshte parimi baze i punes ne nje operacion kirurgjik.

Rreth viteve 1800 nga Semelvaisi u zhvillua koncepti i asepsise si rezultat i ritmeve te larta te etheve te lehonise.

Ka nje rregull kryesor : Cdo gje qe bie ne kontakt me plagen duhet te jete sterile.

Burimet e baktereve mund te jene ekzogjene ose endogjene.

Antisepsia

Kompleksiteti i masave qe synojne asgjesimin ose pakesimin e sasive se mikrobeve, duke penguar gjithashtu shumezimin dhe depertimin e tyre ne organizem me anen e metodave kimike, fizike, biologjike, mekanike.

Antisepsia Fizike

Krijimi i kushteve qe pengojne hyrjen dhe zhvillimin e mikroorganizmave, thithjen e toksinave tyre apo produkteve te devitalizuara, duke perdorur metoda fizike.

Nepermjet ketyre metodave synohet arritja e nje zbrazje te plote e te perhershme te lengjeve nga plaga, nga organet ose nga hapesirat ku ka grumbullime septike, pus, inde nekrotike, trupa te huaj.

Drenimi eshte nje metode shume  e perdorur ne kirurgji qe lidhet me perdorimin e mjeteve qe favorizojne daljen nga nje kavitet apo organ te lengjeve, sekrecioneve, gazeve. Ka tipe te ndryshme drenazhi qe ndryshojne per nga forma, permasat, materiali perberes .

Nje material shume i perdorur per drenim jane garzat; ato kane porozitet dhe kapilaritet te larte.

Funksionet e garzave:

1- izolojne plagen:

2- kapilariteti krijon mundesine e tharjes se hapsirave te plages duke penguar grumbullimin e lengjeve, gje qe do te favorizonte shumimin bakterial.

3- lagia e garzave me substance baktericide i jep mundesi ketyre substancave te lokalizohen per nje kohe te gjate ne hapsiren e plages.

4- poroziteti dhe kontakti fizik me indet e demtuara ndihmon hemostazen.

Kujdes:Garzat duhet nderruar shpesh ne menyre qe te pengojne shnderrimin e tyre ne nje mjedis te pershtatshem te shumimit mikrobial.

Tubat e drenimit zakonisht jane prej materialeve plastike ( silikon, teflon,PVC, polietilen – prania e tyre tolerohet nga indet e organizimit duke dhene pak ose aspak fenomene inflamatore)

Fortesia dhe fleksibiliteti ityre varet bga materiali perberes dhe trashesia. Diametri i tubave te drenazhit varion nga 2mm-2cm ne varesi te vendit ku perdoret.

Mund te kene nje kanal ose te kombinohen disa. Drenat zakonisht funksionojne mbi bazen e parimit te gravitetit dhe diferences se presioneve.

Permbajtja e drenuar mblidhet ne qese sterile.

 Nje tjeter metode e funksionimit te drenazhit eshte ajo aspirative, qe krijon ne ekstremitetin e jashtem te tubit nje presion negativ duke lehtesuar kalimin e materialit nga kaviteti i plages jashte saj ( perdoren kryesisht per kavitetin pleural)

Indikacionet e perdorimit te drenazhit

1-kur eshte konfirmuar prania e nje koleksioni per tu drenuar (absces)

2-kur mendohet se mund te formohet grumbullim qe duhet drenuar( gjak,limfe, bile, pus, material nekrotik)

3-kur evidentohet mundesia e hapjes se nje organi kavitar duke rrjedhur materialin e tij ne kavitet (anastomoza)

4-kur mendohet se eshte i nevojshem drenazhi per te kuptuar gjendjen e nje kaviteti pas trajtimit kirurgjikal dhe per te ndjekur mbarevajtjen e trajtimit.

5- drenim i organeve kavitare per te kontrolluar permbajtjen e tyre ,si dhe kur mendohet se eshte i nevojshem dekomprimimi i tyre (sonda nazogastrike)

Kujdes: Drenimi duhet te jete i kufizuar ne kohe, pasi mund te behet shkak per nderlikime si : infeksion i kavitetit te drenuar, shtypje mbi organe te ndryshme , vonese ne sherimin e plages.

Antisepsi mekanike

Lavazhi i plageve kirurgjikale postraumatike eshte nje metode tjeter per te eleminuar trupat e huaj, materialet e infektuara, grumbullimet serohemoragjike. Lavazhi behet me tretesira fiziologjike NaCl 0,9%.

Rendesi te madhe ka metoda e antisepsise mekanike qe nenkupton ekscizionin operator te buzeve, pareteve dhe fundit te plages se infektuar ( perpunim paresor i plages). Ne kete menyre hiqen indet e demtuara, te devitalizuara se bashku me bakteret.

Antisepsia kimike

Lende te ndryeshme qe kane aftesi te asgjesojne dhe te pengojne zhvillimin e mikrobeve ne mjedisin ku ato perdoren.

Perdoret edhe per pergatitjen e fushes operatore, duarve te kirurgut, materialeve qepese, instrumenteve qe do te jene ne kontakt me plagen.

 Preparatet me te perdorshme jane:

1-alkooli tretesire 70-96% /pergatitja e duarve te kirurgut dhe sterilizim te materialeve kirugjikale.

2-tretesira e jodit 3-5%--dezinfektim te lekures perreth plageve te infektuar ose perreth incizionit dhe lyerjen e fushes operatore.

3-betadina (jod +polividon)

4-uje i oksigjenuar (H2O2)

5-permaganat kaliuli (KMnO4)

6-solucione hipertonike.

Antisepsia biologjike

Antibiotiket,vaksinat, serumet specifike, transfuzionet e gjakut

Antibiotiket veprojne me ane te toksicitetit selektiv; toksik per mikroorganizmat dhe jo per qelizat e organizmit, ne ndryshim me ata kimike.

Spektri i veprimit i gjere    ( gram +/-)

                                     i mesem

                                     i ngushte (vetem ndaj nje grupi te caktuar)

Mekanizmi i veprimit : baktericid

                                            bakteriostatik

Antibiotiket ne pacientet kirurgjikale preferohen te jepen me rruge parenterale, sidomos ne fazen post operatore.

Perzgjedhja e antibiotikut- antibiograme, empirike.

Larja e duarve

Tre procese: pastrimi mekanik

                    dezinfektimi

                    tanizimi i lekures( mbyllja e poreve)

Rregulli  : sip volare-shpina e dores-hapsira mes gishtave-thonjte-pastaj dora e djathte-parakrahet-thonjte;

Metoda Spacokukocki

Solucion amoniaku 0,5% per 3min, 2here, alkool 96%

E thjeshte, efekt i mire baktericid

E vjeter tanime

Metoda Alfred

Larje me sapun e uje te ngrohte per 10 min,kompresa sterile, alkool, thonjte me jod.

Metoda Fyrbringer

Si me lart vecse alkool 70% dhe sublime 0.5%

Tani solucione te reja betadine, klorheksidine(efekt baktericid i mire dhe kohezgjatje e madhe)

Autoklava

Mjet per sterilizimin fizik te materialeve dhe instrumentave kirurgjikale

Me avull ne temperature 120*c per 30 min nen presionin 1,5 atm; ose 130*c per 5 min.

KONTROLLI I INFEKSIONIT NE PRAKTIKEN KIRURGJIKALE

Çeshtjet qe do te trajtohen:

A.Teknikat e sterilizimit te instrumentave :

B. Kujdesi per zonen e operimit ,  Desinfektimi operator , Pergatitja e stafit te kirurgjise 

C. Asepsia postoperatore

D.Organizmat ngjites patogen

1.Sterilizimi me nxehtesi 

          

Sterilizimi me avull  

3.Teknikat e desinfektimit te instrumentave 

 4. Desinfektuesit kimike Ruatja e sterilitetit 

5. Materialet njeperdorimshe

ILUSTRIM NE KABINET

Avantazhet e sterilizimit me autoklav

Autoklavi fuksionon me avull.Uji qe vendoset ne depoziten e tij zien ne temperature 100 ° dhe percjell nxehtesine me shpejt se ajri i thate. Avulli nen presion eshte me efikas dhe i denatyron proteinat e qelizave te gjalla. Avulli i krijuar nepermjet nje seri valvulash rrit temperaturen duke shkaktuar mbinxehien e avullit

Ndryshimi midis sterilizimit me ajer te thate dhe avull ne perdorimin e temperatures dhe kohes

Me ajer te thate                                                                         Me avull

120°                          6 ore                                                          120°                        36minuta

140°                         3 ore                                                           130°                         14 minuta

160°                        2 ore                                                            140°                          12 minuta

170°                        1 ore  

Avantazhet  e sterilizimit me avull

Efikasitet i larte

Shpejtesi

Lehtesi ne pune

Dis avantazhet

Heq shkelqimin instrumentave

Kosto e larte e autoklavit

Efektet anti mikrobiale

Me avull:

Denatyron proteinat e qeliza

 B. Kujdesi per zonen e operimit ;  Desinfektimi operator ;  Pergatitja e stafit te kirurgjise 

a.Larja e duarve dhe e kraheve 

b.Teknikat e pastrimit 

c.Teknikat e sterilizimit 

C. Asepsia postoperatore  

d.Trajtimi i plageve 

e.Trajtimi i dhimbjes 

D.ORGANIZMAT NGJITES PATOGENIKE

Bakteriet 

Organizmat virale 

Flora e traktit te siperm respirator

 Organizmat mykobakteriale 

Numri total i organizmave orale, mbahet nen kontroll nga kater mekanizmat e meposhtem:

(1) riperteritja e shpejte epiteliale nepermjet deskuamimit,

(2) faktoret imunologjike te mbartesit

(3) tretja nga fluksi salivar 

(4) konkurenca ndermjet organizmave orale 

Flora e lekures se regjionit maksilofacial.

 Lekura e regjionit maksilofacial ka shume pak organizma te perhershem ne floren e saj normale. Staphylococcus epidermidis dhe Corynobacterium diphtheriae jane speciet predominuese ne lekure

. Propionibacterium acnes gjendet ne pore dhe ne folikulat e flokeve. Shume individe e mbartin S.aureus, qe perhapet nga hunda ne lekuren e fytyres 

Lekura ka mjete per te parandaluar hyrjen e organizmave qe gjenden ne siperfaqen e saj. Shtresa siperfaqesore epiteliale e lekures eshte e perbere nga qeliza epiteliale te keratinizuara, te afta per t'i rezistuar traumave te lehta. Per me teper, qelizat epiteliale bashkohen me njera-tjetra me ane te lidhjeve te forta qe pengojne hyrjen e bakterieve.

Viruset jane te kudondodhur ne mjedis, por fatmiresisht vetem disa prej tyre perbejne rrezik serioz per pacientin dhe ekipin kirurgjikal. Organizmat virale qe shkaktojne infeksionet me te rrezikshme, jane viruset e hepatitit B dhe C dhe virusi i imunodeficiences humane (HIV). Keto viruse kane ndryshime ne ndjeshmerine ndaj inaktivizim-it, kur tentohet parandalimi i perhapjes se tyre. 

 Viruset hepatike A, B, C dhe D jane pergjegjes per shumicen e infeksioneve hepatike. 

Hepatiti A perhapet kryesisht me ane te kontaktit meujin  te kontaminuar nga fecet e in-divideve te infektuar. Hepatiti C mund te perhapet edhe nepermjet feceve, edhe me ane te gjakut te kontaminuar. Hepatiti B dhe D perhapen me ane te kontaktit me cdo sekrecion human,sidomos gjaku 

Fatmiresisht, mjetet qe inaktivizojne virusin perfshijne: desinfektantet qe permbajne element halogjeni (p.sh., jod-ofor, hipoklorit), formaldehidet, gazet e oksideve te etilen-it, te gjitha llojet e sterilizimit me nxehtesi dhe rrezatim. Keto metoda mund te perdoren per te minimizuar perhapjen e hepatitit nga nje pacient tek tjetri. 

 Per shkak te pamundesise se ketij virusi per te jetuar jashte organizmit , HIV-i (shkaktari i sindromes se imunodeficiences humane te fituar AIDS), vepron njelloj si agjentet e tjere te semundjeve seksualisht te transmetueshme. Transfer-imi i vironeve nga nje individ tek tjetri realizohet nga kontaminimi i drejtperdrejte me gjakun ose sekrecionet e infektuara ne siperfaqen e nje plage mukozale ose epite¬liale  HIV-i e humbet aftes-ine e tij infektuese ne thatesire.

Shume pak njerez mbartes te HIV-it, e sekretojne vi-rusin ne sasi shume te vogla ne saliven e tyre. Nuk ka te dhena epidemiologjike qe te vertetojne mundesine e in-fektimit me HIV, vetem nepermjet salives. Gjaku i pa¬cienteve qe jane HIV-pozitive, permban perqendrime te vogla te pjesezave infektuese (106 pjeseza per mililiter, e krahasuar me 10'3 pjeseza/mL tek pacientet me HIV

Keta organizma jane te ndjeshem ndaj nxehtesise, oksideve te etilenit dhe rrezatimit; prandaj per te parandaluar perhapjen e tyre nga njeri pacient tek tjetri, te gjitha instrumentat dhe materialet qe riperdoren duhet te ster-ilizohen me nxehtesi ose me gaz te oksidit te etilenit. Kur eshte e nevojshme, pacientet me TBC te patrajtu¬ar, duhet ta shtyjne operacionin kirurgjikal, derisa te mjekohen me medikamentet perkatese te TBC-se

Detyra Plote

NDOTJA AKUSTIKE

Në sëmundjet e veshit marrin pjesë edhe shumë faktorë të tjerë, që bëjnë pjesë në këtë sëmundje të këtij organi, si dylli në vesh, farunkula në kanalin e jashtëm të veshit, çarja e daulles së veshit, atiti i jashtëm dhe ai i huaj, sëmundja e minierit dhe shurdhimi.

Grumbullimi i sekrecioneve të dyllit në kanalin e jashtëm të veshit mund të japë një dhimbje të lehtë, ndjenjë kruajtjeje, në disa raste marrje mendsh dhe ulje të dëgjimt ose shurdhim i menjëhershëm, si rezultat i mbylljes së kanalit. Kjo diagnozë mjekohet vetëm duke bërë larje të kanalit të veshit, duke bërë përdorur lavazh me ujë të vakët në temperaturën 37 gradë. Kurse farunkulat ose absceset në kanalin e jashtëm të veshit japin gjithmonë dhimbje të forta dhe të padurueshme. Shkak është infektimi prej mikrobeve të ndryshme, që më shpesh ndodh prej traumave të vogla, që provokojnë kruarjen e veshit. Atiti i jashtëm është infektimi prej mikrobeve të ndryshme të kanalit të jashtëm të veshit, i cili mund të përhapet në llapën e veshit, më shpesh është pasojë e gërvishtjeve dhe kruarjeve, ose prej infeksionit të krijuar në vesh. Ai shfaqet me skuqje të veshit dhe kanalit, të kruajtura, dhimbje, enjtje që mbyll kanalin e sekrecioneve, mund të zmadhohen gjendrat limfatike të nofullës ose prapa veshit.

Çarja e daulles së veshit mund të bëhet kur tentohet për heqjen e trupave të huaj, kur kruhet veshi me sende të mprehta ose prej shtimit të papritur të presionit të ajrit në kanalin e veshit, nga goditjet me shuplaka në vesh, gjatë zbritjeve të shpejta të aeroplanit. Sëmundja e minierit është një sëmundje e labirintit, që karakterizohet me kriza të menjëhershme. Marrje mendsh me zhurmë në vesh, me çregullime të qarkullimit të gjakut, zbehje djersë të ftohta, të përziera. Kriza është shumë e mundimshme për të sëmurin. Shpesh ai është në gjendje ankthi, mund të shoqërohet me të fikët.

Për parandalimin e sëmundjes së veshit duhet mbajtur një higjenë sistematike e tij.

Të shmangen qëndrimet në ambientet, ku ka shumë zhurma, pasi çojnë në dëmtim të daulles së veshit.

Duhet pasur kujdes të mos kruhet veshi me mjete të mprehta, që e dëmtojnë.

Për sa kohë që veshi është i sëmurë duhet të shmanget kontakti me ujin.

Kur i sëmuri ndjen dhimbje të forta dhe të padurueshme duhet të konsultohet menjëherë me mjekun.

3 pika lëng, i përftuar nga druri i caracit dhe lëngut të preshit, hidhen në vesh.

4 të verdha vezësh përdoren për nxjerrjen e vajit, që do shërbejë për lehtësimin e dhimbjeve.

37 gradë duhet të jetë nxehtësia e ujit, me të cilin do t’i bëhet lavazh veshit të sëmurë.

Të tri pjesët e veshit kanë rolin e tyre në dëgjim. Llapa e veshit, ose më saktë të dy llapat e veshëve, luajnë rolin kryesor në përcaktimin hapësinor të burimit të tingullit. Daullja e veshit është pjesa që ndan veshin e jashtëm nga ai i mesëm. Daullja e veshit është njëfarë membrane që kur goditet nga valët e tingullit (zërit, muzikës, zhurmës) dridhet. Dridhjet e daulles së veshit i transmetohen, për vazhdimësi, tre kockave të veshit (që janë të pozicionuara në veshin e mesëm), çekiçit, kudhrës dhe yzengjisë përkatësisht.

Ne veshin e mesëm, sië thamë, janë të vendosura kockat e dëgjimit. Roli i veshit te mesëm është amplifikimi i tingullit. Ndërsa veshi i brendshëm, i vendosur brenda ne kockën temporale, përmban si organin e të dëgjuarit (kërmillin), ashtu edhe atë të ekuilibrit (vestibulum dhe kanalet gjysmëqarkore). Organi ndijimor i dëgjimit është pikërisht kërmilli (koklea). Në saj të ndërtimit të saj anatomik unik që ka ardhur si pasojë e evolucionit të vazhdueshëm, njeriu arrin të dallojnë një frekuence nga tjetra, gjë që është mjaft e rëndësishme në dallimin e gjuhës së folur. Po kështu, kërmilli i veshit (koklea) dhe nervi i dëgjimit realizojnë dhe dallimin e fortësisë së tingullit (intensitetit së tingullit). Kurse lokalizimi hapësinor i burimit të tingullit realizohet në strukturat e lokalizuara në trungun e trurit. Zbrazëtira e veshit të mesëm është i vogël, e vendosur në mënyrë horizontale e mbushur me ajer.

Sëmundjet e veshit ndahen në :

Sëmundje të veshit të jashtëm ose të kanalit të dëgjimit (infeksione, tumore) ;

Sëmundje të veshit të mesëm (infeksione, kolesteatome, tumore, otoskleroze) ;

Sëmundje të veshit të brendshëm (Meniere, presbioacusi, tumore hemorragji, etj).

Sëmundje të ndryshme demtojne pjese të ndryshme të sistemit të dëgjimit. Sëmundjet e kanalit të jashtëm të veshit mund të japin ulje dëgjimi të shkalleve të ndryshme që kalon bashkë me sëmundjen baze. Ulje dëgjimi mund të japin gjithashtu edhe otitet akute dhe kronike, patologjitë e tubit të Eustakut, traumat, otoskleroza, deformimet e lindura të veshit të mesëm, etj. Këto ulje dëgjimi, që lidhen me veshin e mesëm, mund të rikuperohen ose të reduktohen duke mjekuar sëmundjen qofte me rrugë medikamentoze, ashtu edhe kirurgjikale. Uljet e dëgjimit vijnë shpesh dhe nga dëmtimi i koklëse dhe nervit të dëgjimit. Virozat. Sem Meniere, mikrotrombozat, traumat sonore dhe barotraumat, tumorët e nervit akustik, përdorimet me doza të larta të preparateve të demshem për koklene, etj., hasen shpesh në historinë e sëmundjes të pacienteve që ankojnë ulje dëgjimi. Me kalimin e moshës fillon të bjere mprehtësia e dëgjimit ; kjo quhet presbiakuzia. Në uljen dhe humbjen dëgjimi mund të çojnë edhe patologji që prekin rrugët centrale të dëgjimit, nga trungu i trurit deri në korteksin cerebral. Ky grup është më i rrallë.

Ushtima ose zhurma ne veshë, Tinitusi, referohet si tingull i zhurmshëm që ndodh në njërin apo në të dy veshët. Tingujt mundë të jenë me zë të butë apo të lartë, të hollë apo të trashë. Te moshat e vjetra mund të jetë si shenjë që paraqet rënien e dëgjimit.

Zhurmat e veshit më së shpejti vijnë nga dëmtimi mikroskopik në mbaresën e nervit të dëgjimit në veshin e brendshëm. Lëndimet në këto mbaresa shkaktojnë edhe humbjen e dëgjimit. Ekspozimi ndaj zhurmave me zë të lartë dhe barnat me efekte anësore, si barnat anit-inflamatore, antibiotike, sedativët, barnat kundër depresionit dhe aspirina, mund të shkaktojnë tinitus, apo zhurma në veshë, në njërin apo në dy veshët. Tinitusi mund të shkaktohet edhe nga faktorë të tjerë, si bllokimi i veshit, infeksionet e veshit apo sinusit, alergjitë, shtypja e lartë dhe e ulët e gjakut, tumoret, problemet në zemër, enët e gjakut, ndryshimet hormonale tek femrat dhe anomalitë e gjëndrave tiroide.

Simptomat
Simptomat e zhurmave lidhen ngushtë me sëmundjen e Menier-it që shkaktohet nga shtimi i presionit intralabirintik (hidropsii labirintit) që është pasojë e çrregullimeve të përgjithshme vaskulare të cilat rrisin depërtueshmërinë e enëve të gjakut. Sëmundja karakterizohet me sulme siç janë: marramendja, zhurmë në veshë dhe pakësim i dëgjimit i tipit perceptiv.

Diagnoza
Mjeku juaj do të diagnostikojë gjendjen e zhurmës së veshit apo tinitusit duke bërë një ekzaminim të plotë fizik, duke u bazuar në historinë e detajuar mjekësore. Testet tjera siç janë, testi i dëgjimit (audiometria), skenimi i trurit (MRI ose CT) mundë të kërkohen për të konfirmuar gjendjen tuaj. Testi spinal gjithashtu mund të jetë i nevojshëm për të vlerësuar presionin e lëngjeve në kafkë dhe palcën kurrizore.

Trajtimi
Opsionet e mjekimit të zhurmave në veshë përfshijnë:
• Këshillat: Kjo është një komponentë edukative që ju ndihmon për të kuptuar dhe për të ndryshuar mënyrën e të menduarit në lidhje me zhurmat e veshit apo Tinitusin.
• Aparatet e dëgjimit: Këto pajisje ndihmojnë njerëzit që kanë rënie të dëgjimit të shoqëruara me zhurma në veshë.
• Pajisje që vendosen në veshë: Këto janë pajisje të vogla elektronike të vendosura në veshë të cilat do të maskojnë tingëllimën duke përdorur një zë të butë, të këndshëm
• Dëgjueset që përdoren për të dëgjuar muzikë të lehtë, të këndshme, duke i përfshirë muzikat që janë për meditim, dhe që kanë karakteristikë valët e detit, shiun, tingujt e lehtë verorë, etj., që do t’ju ndihmojnë të rrini të relaksuar.
• Simulimi nervor akustik është një teknikë e re për njerëzit që përjetojnë zhurma me zë shumë të lartë kumbues. Kjo përfshinë përdorimin e një pajisje elektronike që dërgon sinjale akustike të stimuluara në tru. Ky tretman stimulon ndryshimet në rrugët nervore dhe lejon që truri të bëhet i pandjeshëm për tingujt.
• Implanti koklear ndihmon për të maskuar zhurmën në veshë dhe stimulon fijet auditore nervore.
• Terapia kundër depresionit dhe anksiolitikët që rekomandohen të përdoren për t’u çlodhur dhe për të ndihmuar gjumin.

Parandalimi
Disa këshilla parandaluese për të zvogëluar ose pakësuar zhurmat në veshë janë:
• Shmanguni ekspozimit ndaj tingujve dhe zhurmave me zë të lartë.
• Presioni i gjakut duhet të kontrollohet rregullisht dhe të mbahet nën kontroll.
• Preferohet përdorimi sa më i pakët i kripës në ushqim, sepse ajo dëmton edhe qarkullimin e gjakut.
• Pakësimi i përdorimit të kafes, çajit, kolës dhe duhanit.
• Ushtrime rutinore për të përmirësuar qarkullimin e gjakut.
• Shmangni lodhjeve, pushoni sa më shumë
• Shmangni shqetësimet në lidhje me zhurmën

Marramendja

Marramendja do të thotë një ndjesi e mosbalancimit. Ajo klasifikohet në dy kategori, në vertigo që është një ndjenjë e ndjesisë së rrotullimit me humbje të bilancit dhe ndjenja e rënies të fikët.

Marramendja shpesh shkaktohet nga furnizimi i ulët i trurit me gjak që mund të jetë për shkak të presionit të ulët të gjakut apo dehidrimit që mund të shkaktohet nga diarreja, ethet dhe të vjellat. Të moshuarit mund të përjetojnë ndjesinë e rënies të fikët kur ata ngritën përnjëherë nga pozicioni i ulur ose i shtrirë. Ndjesia e rënies të fikët, gjithashtu mund të jetë i lidhur me gripin, presionin e ulët të gjakut, djersitjet, të ftohtit ose alergjitë. Vertigo apo efekti i ndjenjës së rrotullimit të objekteve rreth vetvetes është i lidhur shpesh me probleme të veshit të brendshëm. Kushtet tjera që çojnë në Vertigo përfshijnë sëmundjet e zemrës, infarktet dhe në këto raste pacientët mund të përjetojnë dhimbje gjoksi, humbje të të folurit dhe ndryshim në të pamur.
Shkaqet më të zakonshme të marramendjes janë:
• Vertigo paraksizmale beninje (VPB)- karakterizohen me marramendje te përkohshme gjatë ndërrimit të pozitës së kokës dhe pa dëmtime të dëgjimit. Këto shkaktohen nga traumat e kokës, ndërhyrjet kirurgjike në veshin e mesëm, përkatësisht në stapes dhe pleqëria.
• Labirintiti - Nënkupton pezmatimin e veshit të brendshëm që ndodh zakonisht pas një infeksioni viral, bakterial, mykotik dhe toksik.
• Sëmundja e Meniere-it - Është një çrregullim i veshit të brendshëm që shkakton rënie të madhe të dëgjimit, zhurma në veshë dhe marramendje. Sëmundja mund të paraqitet në njërin apo të dy veshët.
• Tumoret e veshit të brendshëm shkaktojnë zhurma në veshë, humbje të dëgjimit, marramendje dhe problemet e bilancit.
• Traumat në veshin e brendshëm
• Barotraumat shkaktojnë dëme në veshin e brendshëm dhe marramendje për shkak të ndryshimeve të presionit midis veshit të mesëm dhe të brendshëm.

Ju mund të keni ndjesinë e rrotullimit që lidhet ngushtë me humbjen e balansit. Simptomat tjera përfshijnë uljen e dëgjimit dhe tinitusin. Ndjenja e vjelljes dhe vjellja mundë të shoqërohet me vertigon që shkakton dehidratim dhe dobësi.

Mjeku juaj do të kryejë një ekzaminim të plotë fizik dhe mund t’ju pyes për simptomat shoqëruese duke përfshirë edhe anamnezën tuaj apo historinë e kaluar mjekësore. Mjeku do të kontrollojë tensionin e gjakut dhe mund të kërkojë EKG duke përfshirë testet neurologjike për të siguruar trajtimin e nevojshëm. Testet e dëgjimit mund të rekomandohen për t’u siguruar që veshi i mesëm dhe nervi auditor janë funksional dhe për të kuptuar shkakun e marramendjes.

Marramendja është një simptomë dhe jo një sëmundje dhe në qoftë se ajo nuk trajtohet në kohën e duhur, mund të çojë në probleme serioze shëndetësore.
Trajtimi përfshin kushtet themelore te sëmundjes:
• Dehidratimi - Pini sa më shumë lëngje ose merrni infuzione
• Ethet apo infeksionet - medikamentet për ethe ose antibiotikët për trajtimin e infeksioneve të përshkruara
• Nëse marramendja është për shkak të sëmundjeve të zemrës apo çrregullimeve të ankthit të lidhura me trajtimin e nevojshëm mund të inicohet.
• Vertigo prej VPB ose Labirintiti shpesh është i trajtueshëm me ushtrime të rehabilitimit vestibular. Ajo përfshinë pozicionimin dhe manipulimin me kokën e pacientit për të hequr kristalet nga kanalet gjysmërrethore dhe në këtë mënyrë mundëson uljen e inflamacionit.
• Medikamentet si diazepami dhe anti-histaminikët, mundë të jenë të përshkruar për të zvogëluar inflamacionin në kuadër të sistemit vestibular.
• Mjeku juaj mund të rekomandojë një jakë të butë që kufizon lëvizjes e kokës.
• Medikamentet anti-virale si Acyclovir ose Valacyclorvir mund të përshkruhen për infeksionet virale që shkaktojnë labirintitin.
• Intervenimi kirurgjik mundë të jetë i nevojshëm te pacientët me neuroma akustike ose ndonjë çrregullim anatomik në veshë.

 

Detyra Plote