ANZALIZ, LASGUSH PORADECI- LETERSI SHQIPE

PROJEKT LËNDA: LETËRSI LASGUSH PORADECI ,ZOG I QIEJVE !!

OBJEKTIVAT — Njohja me veprën dhe autorin. — Analizë e disa prej veprave të tij. — Dallim i elementeve moderne dhe stilit të Lasgushit. LASGUSH PORADECI —Lasgush Poradeci (Llazar Gusho) u lind në Pogradec në një familje që kishte ndihmuar lëvizjet patriotike. Poradeci është poeti lirik që solli në letërsinë shqiptare një ndjeshmëri të vecantë të fjalës, poezisë. Krijimtaria poetike e tij

dallohet në tri aspekte kryesore: në poezinë filozofike, patriotike dhe erotike. —Llazar Sotir Gusho i njohur nën pseudonimin Lasgush Poradeci, lindi më 27 dhjetor të vitit 1899 në Pogradec, Shqipëri dhe vdiq më 12 nëntor të vitit 1987, poet dhe shkrimtar shqiptar. — Mbas mbarimit të shkollës fillore në Pogradec shkoi ne Liceun Rumun të Manastirit . Në 1915 në Pogradec duke e lënë Liceun pambaruar. Shkon ne Athine dhe regjistrihet ne liceun francez. — Atje sëmuret nga mushkëritë dhe për dy vjet qëndron i shtruar në sanatoriumin "Sotiria". Përsëri nuk e mbaron liceun.Në vitin 1921 ai shkoi në Bukuresht (Rumani], për të vazhduar studimet e lëna përgjysëm. Duke qenë pa bursë dhe pa asnjë ndihmë, ai u detyrua të punonte dhe njëkohësisht të studionte. Në Bukuresht ai u lidh me lëvizjen atdhetare të kolonisë shqiptare, u miqësua me Asdrenin e atdhetarë të tjerë shqiptarë dhe u zgjodh edhe sekretar i përgjithshëm i Kolonisë. — Në Rumani, duke dhënë provimet mori bacalaureatën në Silistra. Në verën e vitit 1924 Qeveria e Fan Nolit i dha bursë dhe ai regjistrohet në Universitetin e Gracit (Austri) në Universitetin Karol Francik dhe në 1934 përfundon studimet e larta në Grac (Austri) në Fakultetin e Filologjisë Romano-Gjermane dhe fiton titullin Doktor-Profesor. VEPRAT E TIJ — Lasgush Poradeci është poeti i parë modern shqiptar dhe një nga lirikët më të mëdhenj shqiptarë të shek. XX. Dy librat e tij poetikë “Vallja e Yjeve” dhe “Ylli i zemrës” u botuan në vitet ’30. Poezia e tij qëndron larg së qeni romantike dhe e angazhuar në krahasim me poezinë e periudhës së Rilindjes Kombëtare. Ajo dallohet nga mendime të thella, ndjenja labirintike e ide

të fuqishme universale. Kjo poezi solli një ndjeshmëri të re në letërsinë shqiptare të viteve ’30, një kërkim të thellë gjuhësor të formës e një figuracion të rrallë stilistik. Në të gjitha poezitë e Lasgushit shprehet hapur koncepti se artisti i madh krijon për vete dhe misioni i artit të tij është t’i transmetojë lexuesit kënaqësi e mesazhe estetike. MOTIVET E POEZIVE TË TIJ — Lasgushi nuk e ndan poezinë në mënyrë skematike sipas motiveve kryesore, por në bazë të frymëzimit dhe të konceptimit që ka ai për secilin cikël. Aty dallohen poezitë e peisazhit, poezitë e dashurisë dhe poezitë filozofike. Në thelb të gjitha poezitë e tij janë poezi meditative- filozofike. Krijimin e tij Lasgushi e mbështet në katër figurat elementare: qiellin, dheun, ujin e zjarrin, të cilat janë temat e përhershme të poezisë së tij. LIRIKAT E TIJ Lirika filozofike — Në lirikën filozofike poeti mediton se mundja e vdekjes nuk arrihet duke ikur, por duke u ballafaquar me të. Kjo ide qëndrore e të tjera meditime poetike shpalosen në triptikun e poezive simbolike të tij. Në lirikat filozofikë të tij duket shumë qartë sistemi i ngritjes piramidale i emocionit e i shprehjes gjuhësore. Ndër to mund të përmendim: “Zemra e Vdekjes”, “Gjeniu i anijes”, “Lundra dhe flamuri”, “Vdekja e Nositit”, “Përjetësia” etj. —Lirikat e peisazhit —Lirikat e tij të peisazhit në pamje të parë duken si poezi përshkruese peisazhi, por në fakt ato janë poezi, ku shfaqjet e jashtme janë shprehje të trazimeve të brendshme shpirtërore. Duke përdorur elementë natyrorë e të peisazhit poeti shpreh dhimbjen e madhe njerëzore e poetike për tema të caktuara. —Lirikat e dashurisë

 Lasgushi i këndon dashurisë, jo si emocion, por si fuqi themelore jetësore, si fuqi tokësore e qiellore. Te ato tingëllon i vecantë zëri i tij, figuracioni origjinal dhe variantet e ndryshme të ndjenjës së thellë. Lasgushi shkruante vepra brilante për dashurinë duke gërshetuar magjinë, erotiken, universalizmin, modernitetin dhe njëherazi frymën autoktone të mbështetur tek poezia popullore e kultivuar. Erosi jepet më shumë në ujërat e ëndrrës. Në veprat e tij, ai përfshiu modernitetin duke dhënë praninë e pikturës, muzikës në ndërtimin e lirizmit poetik dhe duke dhënë kështu tiparet simboliste të krijimtarisë së vet. Në letrat shqipe deri te Poradeci nuk ekzistojnë projekte kaq të stërholluara, që krijojnë një pasqyrim aq të thellë të erosit njerëzor. Erosi është i  projektuar më së tepërmi në ujërat e ëndrrës. Onirikja te Lasgush Poradeci nuk është vetëm një prosede letrare, por dhe një model pjellor i njohjes, i kuptimit të ekzistencës, një pikënisje për përftimin e raporteve të çuditshme midis reales dhe ideales, individuales dhe kozmikes, vdekjes e jetës dhe, mbi të gjitha, midis erosit dhe qenies njerëzore .

RISITË E POETIKËS SË LASGUSHIT  Në vëllimin “Vallja e yjeve” si rrallëherë në poezinë shqipe vjen një magji e pastër e një gjuhe simboliste e cila nëpërmjet renditjes logjike të mendimit objektiv-poetik sjell fillesat e lirikës moderne shqiptare. Tek “Vallja e yjeve” Lasgushi përpiqet në mënyrë të vazhdueshme për reformimin e gjuhës së pastër shqipe. Në vëllimin “Vallja e yjeve” shkrimtari jep një gjendje vetëdijeje konkrete përmes një gjuhe të ngjyrosur dhe simbolike. Poezia ishte tempulli shpirtëror dhe meditativ i Lasgush Poradecit. Çdo ndjenjë e pasqyronte në mënyrë origjinale si p.sh: dashurinë, të cilën e ndjen dhe e kupton si një fuqi të pashtershme. Rëndësia e poezisë së Poradecit qëndron në reformimin që ai i bëri lirikës në poezinë shqipe si në formë ashtu edhe në përmbajtje. Në një periudhë tepër të vështirë për të ai nxori poemat filozofike e erotike: “Mbi ta”, “Kamadeva”, “Ekskursioni teologjik i Sokratit”. Lasgushi kështu krijoi poetikën origjinale, në të cilën ngrihet një univers emocionesh, idesh e idealesh, në të cilën vendosi botën shqiptare. Me Lasgush Poradecin ndodh, në fakt, një modifikim struktural në retorikën e poezisë shqipe. Nëse deri te Poradeci ligjërimi kishte një patos të jashtëm,nëse mesazhi poetik konfigurohej në një sasi të madhe informacioni tëtransmetuar lexuesit, përmes autorit të vëllimit “Vallja e yjeve”, lirika bëhet,në radhë të parë, shprehja e një gjendje vetëdijeje konkrete, përmes një gjuheme ngjyrim afektiv. ORIGJINALITETI I TIJ — Me veprat poetike “Vallja e yjeve”dhe “Ylli i zemrës”, ai krijoi një sistem unik poetik. Poezia e tij për gjuhën shqipe njeh figurën origjinale, formën e re dhe ndjeshmërinë e papërsëritshme në letërsinë tonë. Ai përdor magjinë e gjuhës, tiparin themelor të letërsisë moderne. Qëllim ndoshta jo në vetvete i poezisë së tij, por i arritur, ishte vizioni sistemor mbi letërsinë shqipe dhe letërsinë botërore, duke i parë këto në një bashkëlidhje funksionale me njëra-tjetrën. Ai proklamonte domosdoshmërinë e një vështrimi tërësor mbi letërsinë dhe të një vepre në sintezë, pra një formë dhe një përmbajtje që mund të arrihet vetëm përmes intuitës. Ai solli një model krejt të ri të lirikës në poezinë tonë, duke e trajtuar atë si problem filozofiko-estetik, ndaj dhe zgjidhja që ai ofron përmes vargjeve është absolute. Koncepti prej reformatori mund të konceptohet bazuar në shenjën e veçantë të ndjeshmërisë, që ai e sintetizon në formë dhe përmbajtje. Lasgushi përdorte gjuhën metaforike. Ai ia doli që nëpërmjet muzikalitetit të vargut (aliteracionit, onomatopesë, rimave) të realizojë tiparet stilistike të estetikës simboliste. Gjithashtu mbështetja në folklor është prirje e tillë, por ndoshta në një kuptim më naiv. Autori në poezinë e tij përdor fjalë që lidhen me dukuritë dhe jo me sendet; reflekton perceptimin dhe jo vëzhgimin apo prekjen e tyre. Ai e refuzon gjuhësisht vendngjarjen dhe kohën e ndodhjes, duke krijuar hapësira e shtrirje universale në poezinë e tij. MODERNITETI I TIJ

Lasgush Poradeci, duke bërë pjesë në peizazhin modern evropian, mbart edhe tipare moderne që do të dallohen në jetën kulturore të kontinentit. Ligji që përcakton stilin e konceptuar si “vizion” nuk gjenerohet nga subjekti apo tema e veprës, dhe as nga gjuha artistike tradicionale. Me veprën e tij, poezia shqipe njohu praninë e pikturës dhe muzikës në ndërtimin e lirizmit poetik më shumë se çdoherë më parë. Lasgush Poradeci na hap portën e një jete të re në poezinë shqiptare, një frisson nef, siç pat thënë Viktor Hygoi për veprat e Bodlerit, lind e rritet në lëmin e këngës shqiptare një stil i ri, të cilin do ta kërkosh më kot ndër poetët e tjerë shqiptarë, por më kot edhe ndër shkrimtarët e huaj nga shkaku i origjinalitetit që shquan këtë poet djalosh. Kuteli ka thënë për Lasgushin: Arti i tij i detyrohet vetëm e vetëm artit-mjeshtër të veprës Lasgushiane, e cila prej shumë vitesh e ka robëruar me bukuritë e saj të pashoqe në literaturën shqipe PËRFUNDIME —Me Lasgush Poradecin, lirika shqiptare mund të konsiderohet si një dukuri evropiane për nga niveli i ligjërimit poetik origjinal. Ai paraqitet si poet me shpirt modern dhe evropian. Tek universi poetik i L. Poradecit hasim si te rrallëkush në poezinë shqipe, një magji të pastër të gjuhës shqipe, të forcave magjike të tingujve, që japin thirrjet e jetës nëpërmjet zanoreve; në radhitjen objektive njeriu, jeta, Zoti,përjetësia; në radhitjen logjike gruaja-burri-androgjenia, të lidhur të gjithë së bashku nëpërmjet erosit, dashurisë si thelb i jetës, si dhe nëpërmjet vdekjes si rruga drejt përjetësisë, afektive nëpërmjet cilësimeve. Poezia e Lasgush Poradecit është krijuesja e një hapësire kombëtare, më së shumti nga pikëpamja gjuhësore. Idilet e përmallshme të një jete të pastër, mendimet filozofike, kënga për vendlindjen dhe posaçërisht për liqenin marrin jetë në një mjedis morfologjikisht të pastër shqiptar. Gjuha shqipe është vetëdija e ndërdija e tij dhe e gjithë kombit shqiptar.

Detyra Plote

UNIVERSITETI VITRINA - 1200 EURO ÇRREGJISTRIMI PER CDO STUDENT

Çregjistrimi nga universiteti “Vitrina” deri në 1200 euro

• Zv.ministri i Arsimit takon drejtuesin e shkollës së mbyllur 
• Kërkon çregjistrim të studentëve pa pagesë, sipas ligjit. Vlashaj deklaron për “Shekulli”-n tarifën që duhet paguar 

Ilir Sinanaj 

Procesi i çregjistrimit, i cili përfshin disa dokumente, të cilat bëhen të ditura me udhëzimin e Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, për ata studentë, të cilët janë duke ndjekur programe mësimore në institucione private të arsimit të lartë, duhet të kryhet pa pagesë nga ana e studentëve. Kjo ishte kryefjala e zëvendësministrit të Arsimit dhe Sportit, gjatë një dalje publike, pas takimit të zhvilluar me Shkollën e Lartë Publike “Vitrina”. Takimi i zëvendësministrit Mazniku vjen pas shqetësimeve të studentëve, për sa i përket çregjistrimit, në institucionet private të arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca me vendimin e Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, tashmë në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare. Ndërkaq, themeluesi i SH. L. P. “Vitrina”, Edmond Vlashaj, argumenton për “Shekulli”-n, se raporti i dërguar në institucionin e tij, i cili çoi në heqje licence, sipas tij, nuk është zyrtar. Gjithashtu, ai këmbëngul se procesi i çregjistrimit ka një kosto, duke e mbështetur këtë te dispozitat kontraktuale midis studentëve dhe universitetet. Z. Vlashaj theksoi se kjo kosto mund të shkojë deri në 1200 euro. Nga ana tjetër, z. Vlashaj e njeh zyrtarisht VKM nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, duke u shprehur se është i detyruar ta zbatojë, por njëkohësisht, duke thënë për gazetën “Shekulli” se ai do të ndiqte të gjitha mundësitë ligjore të shtetit shqiptar edhe ato ndërkombëtare, për të kontestuar këtë vendim, që solli heqjen e licencës së universitetit të tij. 

Procedura

Vendimi i Këshillit të Ministrave shpreh qartë se vënia në dispozicion e dokumentacionit për studentët nga ana e institucioneve private të arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, bëhet pa pagesë. Këtë theksoi dje zëvendësministri Mazniku. “Ishim në këtë institucion të arsimit të lartë (SH. L. P. “Vitrina”), ashtu siç do të shkojmë në ditët në vijim në institucione të tjera që mund të kenë probleme si rrjedhojë e disa shqetësimeve të prezantuara nga studentë në Ministrinë   e Arsimit dhe Sportit, në zyrën e kryeministrit, në lidhje me faktin se disa institucione kanë kërkuar nga studentët pagesë për procesin e çregjistrimit. Erdhëm për t’ia bërë edhe në mënyrë verbale të qartë ligjin dhe vendimin e Këshillit të Ministrave, i cili thotë se të gjitha proceset e çregjistrimit, të institucioneve të cilat kanë humbur licencën nga VKM-në fjalë, duhet të bëhen pa pagesë”, - tha ai. 

Afatet për dokumentet

Sipas ligjit, afati i fundit që studentët të tërheqin dosjet është data 1 shtator 2014. Institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, kanë detyrim ligjor deri në datën 20 shtator, që të dorëzojnë dokumentet e të gjithë studentëve pranë Ministrisë së Arsimit dhe Sportit. “Data 1 shtator është data e fundit e parashikuar me vendim të Këshillit të Ministrave për çregjistrimin e studentëve, kur ata mund të tërheqin dosjet në secilin institucion të arsimit të lartë, që ka humbur licencën dhe më pas, brenda datës 20 shtator i është kërkuar secilit institucion të arsimit të lartë të dorëzojë dosjet e plota në Ministrinë e Arsimit për secilin student. Pra kemi 2 procese paralele, nga njëra anë institucioni i arsimit të lartë duhet të japë secilit student dosjen e tij dhe më pas duhet të dorëzojnë një kopje të plotë të të gjithë informacionit që ata mbajnë pranë Ministrisë së Arsimit për t’u ruajtur në vijimësi”, - bëri përsëri të ditur zëvendësministri Mazniku. 

T’u kërkosh studentëve para

Sipas Maznikut, është e jashtëligjshme kërkesa për të kërkuar para për procesin e çregjistrimit. “Kërkesa nga çdo institucion i arsimit të lartë që ka humbur licencën, për para, është një kërkesë e jashtëligjshme dhe është një kërkesë që nuk mund të bëhet me studentët. Ne do të vazhdojmë gjatë gjithë kësaj kohe të jemi pranë studentëve në të gjitha rastet në të gjitha institucionet, nëse atyre nga një institucion u kërkohet para apo ka pengesa të tjera për procesin e çregjistrimit. Institucionet e arsimit të lartë, të cilët humbën licencën, kanë detyrë kontraktuale dhe institucionale, që të zgjidhin çdo lloj mosmarrëveshje me studentët, qoftë financiare apo jo. Por është po aq e rëndësishme që procesi i çregjistrimit të mos ketë pagesë.”, - deklaroi ai.   

“Vitrina”, trakte në Tiranë kundër zyrtares

Në faqen zyrtare të rrjetit social “Facebook” të SH. L. P. “Vitrina”, ka filluar një fushatë kundër Drejtoreshës së Inspektoriatit të Kontrollit të Ligjshmërisë pranë Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, Ejona Isufaj. Në këtë faqe është vënë një foto e një diplome, e cila aludohet të jetë e znj. Isufaj, si edhe e falsifikuar. Për më tepër trakte të këtij materiali janë shpërndarë edhe nëpër rrugët e kryeqytetit, duke u vënë në xhamat e përparmë të makinave. Në lidhje me këtë Ministria e Arsimit dhe Sportit ka reaguar, duke deklaruar se një dokument i tillë nuk ekziston.

“Zonja në fjalë mund të flasë dhe duhet të flasë për   doktoraturën e vet, që ne në dokumentet tona nuk na rezulton që ekziston. Por çfarë është e rëndësishme në këtë çështje, është se e gjithë qeveria shqiptare është e përkushtuar ndaj zbatimit të plotë të ligjit, në të gjithë hapat e tij, vetëm për një qëllim; të mirën e të gjithë studentëve shqiptarë dhe të mirën e të gjithë sistemit arsimor shqiptar, i cili duhet të synojë drejt cilësisë. Koha kur i gjithë sistemi ishte një rumpallë, ku i pari nuk e merrte vesh të dytin, ishte një lëmsh institucional ligjor, ka mbaruar. Ky sistem do të vendoset në udhë të mbarë, duke qenë një sistem ligjor, i strukturuar, i cili i ofron shqiptarëve dijen që ata meritojnë”, - tha zëvendësministri Mazniku.  

VKM-të që penalizojnë universitetet private

Në bazë të vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, 18 institucionet e arsimit të lartë të listuara në këtë vendim, nuk mund të kryejnë veprimtarinë e tyre. me pak fjalë ato nuk mund të japin më mësim. Në bazë të vendimit nr. 540, datë 6.8.2014 “Për pezullimin e veprimtarisë së disa institucioneve private të arsimit të lartë”, 13 institucione të arsimit të lartë u është pezulluar licenca për një periudhë deri në 2 vite. 

Duke iu referuar këtij vendimi, këto institucione duhet të dorëzojnë në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, brenda 45 ditëve nga hyrja në fuqi e këtij vendimi, një raport të detajuar mbi të gjitha masat e marra në zbatim të rekomandimeve dhe gjetjeve të paraqitura në raportin e miratuar nga ministri i Arsimit dhe Sportit, që dëshmojnë plotësimin e të gjitha kritereve të ligjshmërisë, të parashikua ra në legjislacionin në fuqi, të shoqëruar me të gjithë dokumentacionin përkatës në mbështetje të tij. Në rast të kundërt u hiqet licenca. Ndërkaq, institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është pezulluar, nuk mund të regjistrojnë studentë në vitin e parë të studimeve të larta.  

Detyrimet ndaj studentëve dhe qeverisë  

Institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, kanë disa detyrime ligjore ndaj studentëve dhe Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, që janë të detyruara me ligj t’i përmbushin. Në të kundërt do të ndërmerren ndaj tyre masa administrative. Sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, detyrimet, që duhen plotësuar janë si vijojnë: 

1. Të mbyllin të gjitha detyrimet lidhur me veprimtarinë mësimore - shkencore për vitin akademik 2013 - 2014, në të gjitha ciklet e studimit ku ata ushtrojnë veprimtarinë dhe për të gjitha dhe programet e studimit të ofruara. 

2. Të përgatitin dosjen për çdo student, me të gjithë dokumentacionin e nevojshëm, që do të shërbejë për transferimin e tij në një institucion tjetër të arsimit të lartë për vazhdimin e studimeve, dhe t’ia vënë atë në dispozicion vetë studentit, pa asnjë detyrim financiar shtesë nga ana e tij, brenda datës 1 shtator 2014. Ministri i Arsimit dhe Sportit përcakton, me udhëzim, listën dhe tipologjinë e dokumentacionit që duhet të përmbajë dosja e studentit, si dhe procedurat që do të ndiqen për organizimin e procesit të transferimit të studentëve.

3. Të marrin të gjitha masat për krijimin e mundësive studentëve ende të padiplomuar, për transferimin e tyre në institucione të tjera të arsimit të lartë, vendase apo të huaja, që ofrojnë programe studimi të njëjta apo të ngjashme, si dhe lehtësimin e procedurave për pajisjen me dokumentacionin e nevojshëm. 

4. Dosjet e studentëve, të përgatitura nga institucionet private të arsimit të lartë, që nuk do të tërhiqen nga studentët përkatës, përcillen në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit brenda datës 10 shtator 2014. Këto institucione dorëzojnë në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, brenda kësaj date, edhe të gjithë dokumentacionin ligjor, administrativ, financiar dhe akademik që disponojnë dhe mbi bazën e të cilit kanë zhvilluar veprimtarinë e tyre akademike, që prej fillimit. 

5. Të vënë në dispozicion të Ministrisë së Arsimit dhe Sportit çdo informacion të kërkuar dhe të vazhdojnë të mbajnë kontakte me të deri në plotësimin dhe mbylljen e të gjitha kërkesave të parashikuara në këtë vendim. 

6. Të kthejnë pagesat e kryera nga studentët për pjesën e papërfunduar të programeve përkatëse të studimit, për rastet kur pagesat janë kryer për cikël studimi, si dhe çdo detyrim tjetër të papërmbushur që mund të kenë ndaj studentit. 

Vlashaj: Do të ankohemi edhe në gjykatat ndërkombëtare  

Në një intervistë për gazetën “Shekulli”, themeluesi i SH.L.P “Vitrina” jep argumente, që sipas tij, heqja e licencës së universitetit që drejton është kryer në mënyrë jo zyrtare. Ai thekson se çregjistrimi, sipas marrëdhënieve kontraktuale midis universitetit dhe studentëve, ka një tarifë. 

Z. Vlashaj, pas vendimeve të Këshillit të Ministrave për të hequr apo pezulluar licencat për disa institucione private të arsimit të lartë në Shqipëri, ju ka ardhur një raport zyrtar për arsyet që kanë rezultuar në heqjen e licencës për universitetin tuaj?

Na ka ardhur një raport, por jo zyrtar dhe ku nuk tregohen arsyet e heqjes së licencës, por thjesht një raport. Ky raport është joprofesional dhe joligjor, sepse nuk është firmosur nga të gjithë anëtarët e Komisionit të Inspektimit në çdo faqe. Pra, ku e dimë ne, nëse e kanë pranuar apo jo të gjithë anëtarët e Komisionit këtë raport. Gjithashtu, raporti nuk na ka ardhur me postë, por na ka ardhur dorazi. Nuk ka qenë zyrtar. Megjithatë, ne kemi marrë masat që të bëjmë objeksionet (kundërshtimet) tona ndaj këtij raporti. I kemi çuar në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit në mënyrë personale, nëpërmjet një studio ligjore. Nuk jemi thirrur asnjëherë për ballafaqim apo mbrojtje të këtyre objeksioneve, ashtu sikurse e parashikon ligji. E kontestojmë të gjithë procesin si të paligjshëm, sepse nuk është respektuar ligji.

Cilat janë elementet zyrtare që ju prisni, që të ketë raporti? Ju thatë firma nga çdo anëtar i Komisionit?

Po. Ky është minimalisht një ele-   ment. Pastaj dërgimi me postë është diçka tjetër zyrtare. Por kjo pak rëndësi ka tani, në momentin që kemi një vendim të Këshillit të Ministrave.

E njihni ju zyrtarisht këtë vendim të Këshillit të Ministrave për ta zbatuar? 

Jemi të detyruar ta zbatojmë vendimin e Këshillit të Ministrave. E respektojmë këtë vendim. Por normalisht jemi po ashtu të detyruar, për hir të mbrojtjes të të drejtave tona, ta kontestojmë në Gjykatë, sipas të gjitha ligjeve, normave dhe të drejtave tona Kushtetuese brenda shtetit shqiptar dhe deri në institucionet më të larta ndërkombëtare, për sa i përket mbrojtjes së të Drejtave të Njeriut dhe të drejtave të sipërmarrjes.

Në rast se studentët, pavarësisht vendimit të Këshillit të Ministrave, kërkojnë çregjistrim, do të paguhet tarifë shtesë?

Tarifë shtesë nuk ka pasur dhe nuk do të ketë. Nuk ka ndodhur asnjëherë që t’u jetë marrë tarifë shtesë studentëve. Do të kërkojmë respektimin e detyrimeve kontraktuale. Në momentin që Ministria e Arsimit dhe Sportit na sjell një shkresë, një udhëzim, që i hedh poshtë detyrimet kontraktuale, ne detyrimisht do t’u japim dosjen studentëve pa asnjë lloj komenti tjetër dhe do ta ndjekim këtë çështje në Gjykatë. 

Sipas detyrimeve kontraktuale, sa është tarifa e çregjistrimit?

Po, tarifa për çregjistrimin mund të shkojë deri në 1200 euro... 

Kjo sipas detyrimeve kontraktuale midis universitetit dhe studentit?

Po.   

Detyra Plote

UNIVERSITETI VITRINA - 1200 EURO ÇRREGJISTRIMI PER CDO STUDENT

Çregjistrimi nga universiteti “Vitrina” deri në 1200 euro

• Zv.ministri i Arsimit takon drejtuesin e shkollës së mbyllur 
• Kërkon çregjistrim të studentëve pa pagesë, sipas ligjit. Vlashaj deklaron për “Shekulli”-n tarifën që duhet paguar 

Ilir Sinanaj 

Procesi i çregjistrimit, i cili përfshin disa dokumente, të cilat bëhen të ditura me udhëzimin e Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, për ata studentë, të cilët janë duke ndjekur programe mësimore në institucione private të arsimit të lartë, duhet të kryhet pa pagesë nga ana e studentëve. Kjo ishte kryefjala e zëvendësministrit të Arsimit dhe Sportit, gjatë një dalje publike, pas takimit të zhvilluar me Shkollën e Lartë Publike “Vitrina”. Takimi i zëvendësministrit Mazniku vjen pas shqetësimeve të studentëve, për sa i përket çregjistrimit, në institucionet private të arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca me vendimin e Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, tashmë në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare. Ndërkaq, themeluesi i SH. L. P. “Vitrina”, Edmond Vlashaj, argumenton për “Shekulli”-n, se raporti i dërguar në institucionin e tij, i cili çoi në heqje licence, sipas tij, nuk është zyrtar. Gjithashtu, ai këmbëngul se procesi i çregjistrimit ka një kosto, duke e mbështetur këtë te dispozitat kontraktuale midis studentëve dhe universitetet. Z. Vlashaj theksoi se kjo kosto mund të shkojë deri në 1200 euro. Nga ana tjetër, z. Vlashaj e njeh zyrtarisht VKM nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, duke u shprehur se është i detyruar ta zbatojë, por njëkohësisht, duke thënë për gazetën “Shekulli” se ai do të ndiqte të gjitha mundësitë ligjore të shtetit shqiptar edhe ato ndërkombëtare, për të kontestuar këtë vendim, që solli heqjen e licencës së universitetit të tij. 

Procedura

Vendimi i Këshillit të Ministrave shpreh qartë se vënia në dispozicion e dokumentacionit për studentët nga ana e institucioneve private të arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, bëhet pa pagesë. Këtë theksoi dje zëvendësministri Mazniku. “Ishim në këtë institucion të arsimit të lartë (SH. L. P. “Vitrina”), ashtu siç do të shkojmë në ditët në vijim në institucione të tjera që mund të kenë probleme si rrjedhojë e disa shqetësimeve të prezantuara nga studentë në Ministrinë   e Arsimit dhe Sportit, në zyrën e kryeministrit, në lidhje me faktin se disa institucione kanë kërkuar nga studentët pagesë për procesin e çregjistrimit. Erdhëm për t’ia bërë edhe në mënyrë verbale të qartë ligjin dhe vendimin e Këshillit të Ministrave, i cili thotë se të gjitha proceset e çregjistrimit, të institucioneve të cilat kanë humbur licencën nga VKM-në fjalë, duhet të bëhen pa pagesë”, - tha ai. 

Afatet për dokumentet

Sipas ligjit, afati i fundit që studentët të tërheqin dosjet është data 1 shtator 2014. Institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, kanë detyrim ligjor deri në datën 20 shtator, që të dorëzojnë dokumentet e të gjithë studentëve pranë Ministrisë së Arsimit dhe Sportit. “Data 1 shtator është data e fundit e parashikuar me vendim të Këshillit të Ministrave për çregjistrimin e studentëve, kur ata mund të tërheqin dosjet në secilin institucion të arsimit të lartë, që ka humbur licencën dhe më pas, brenda datës 20 shtator i është kërkuar secilit institucion të arsimit të lartë të dorëzojë dosjet e plota në Ministrinë e Arsimit për secilin student. Pra kemi 2 procese paralele, nga njëra anë institucioni i arsimit të lartë duhet të japë secilit student dosjen e tij dhe më pas duhet të dorëzojnë një kopje të plotë të të gjithë informacionit që ata mbajnë pranë Ministrisë së Arsimit për t’u ruajtur në vijimësi”, - bëri përsëri të ditur zëvendësministri Mazniku. 

T’u kërkosh studentëve para

Sipas Maznikut, është e jashtëligjshme kërkesa për të kërkuar para për procesin e çregjistrimit. “Kërkesa nga çdo institucion i arsimit të lartë që ka humbur licencën, për para, është një kërkesë e jashtëligjshme dhe është një kërkesë që nuk mund të bëhet me studentët. Ne do të vazhdojmë gjatë gjithë kësaj kohe të jemi pranë studentëve në të gjitha rastet në të gjitha institucionet, nëse atyre nga një institucion u kërkohet para apo ka pengesa të tjera për procesin e çregjistrimit. Institucionet e arsimit të lartë, të cilët humbën licencën, kanë detyrë kontraktuale dhe institucionale, që të zgjidhin çdo lloj mosmarrëveshje me studentët, qoftë financiare apo jo. Por është po aq e rëndësishme që procesi i çregjistrimit të mos ketë pagesë.”, - deklaroi ai.   

“Vitrina”, trakte në Tiranë kundër zyrtares

Në faqen zyrtare të rrjetit social “Facebook” të SH. L. P. “Vitrina”, ka filluar një fushatë kundër Drejtoreshës së Inspektoriatit të Kontrollit të Ligjshmërisë pranë Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, Ejona Isufaj. Në këtë faqe është vënë një foto e një diplome, e cila aludohet të jetë e znj. Isufaj, si edhe e falsifikuar. Për më tepër trakte të këtij materiali janë shpërndarë edhe nëpër rrugët e kryeqytetit, duke u vënë në xhamat e përparmë të makinave. Në lidhje me këtë Ministria e Arsimit dhe Sportit ka reaguar, duke deklaruar se një dokument i tillë nuk ekziston.

“Zonja në fjalë mund të flasë dhe duhet të flasë për   doktoraturën e vet, që ne në dokumentet tona nuk na rezulton që ekziston. Por çfarë është e rëndësishme në këtë çështje, është se e gjithë qeveria shqiptare është e përkushtuar ndaj zbatimit të plotë të ligjit, në të gjithë hapat e tij, vetëm për një qëllim; të mirën e të gjithë studentëve shqiptarë dhe të mirën e të gjithë sistemit arsimor shqiptar, i cili duhet të synojë drejt cilësisë. Koha kur i gjithë sistemi ishte një rumpallë, ku i pari nuk e merrte vesh të dytin, ishte një lëmsh institucional ligjor, ka mbaruar. Ky sistem do të vendoset në udhë të mbarë, duke qenë një sistem ligjor, i strukturuar, i cili i ofron shqiptarëve dijen që ata meritojnë”, - tha zëvendësministri Mazniku.  

VKM-të që penalizojnë universitetet private

Në bazë të vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, 18 institucionet e arsimit të lartë të listuara në këtë vendim, nuk mund të kryejnë veprimtarinë e tyre. me pak fjalë ato nuk mund të japin më mësim. Në bazë të vendimit nr. 540, datë 6.8.2014 “Për pezullimin e veprimtarisë së disa institucioneve private të arsimit të lartë”, 13 institucione të arsimit të lartë u është pezulluar licenca për një periudhë deri në 2 vite. 

Duke iu referuar këtij vendimi, këto institucione duhet të dorëzojnë në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, brenda 45 ditëve nga hyrja në fuqi e këtij vendimi, një raport të detajuar mbi të gjitha masat e marra në zbatim të rekomandimeve dhe gjetjeve të paraqitura në raportin e miratuar nga ministri i Arsimit dhe Sportit, që dëshmojnë plotësimin e të gjitha kritereve të ligjshmërisë, të parashikua ra në legjislacionin në fuqi, të shoqëruar me të gjithë dokumentacionin përkatës në mbështetje të tij. Në rast të kundërt u hiqet licenca. Ndërkaq, institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është pezulluar, nuk mund të regjistrojnë studentë në vitin e parë të studimeve të larta.  

Detyrimet ndaj studentëve dhe qeverisë  

Institucionet e arsimit të lartë, të cilave iu është hequr licenca, kanë disa detyrime ligjore ndaj studentëve dhe Ministrisë së Arsimit dhe Sportit, që janë të detyruara me ligj t’i përmbushin. Në të kundërt do të ndërmerren ndaj tyre masa administrative. Sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 539, datë 6.8.2014 “Për heqjen e licencës disa institucioneve private të arsimit të lartë”, detyrimet, që duhen plotësuar janë si vijojnë: 

1. Të mbyllin të gjitha detyrimet lidhur me veprimtarinë mësimore - shkencore për vitin akademik 2013 - 2014, në të gjitha ciklet e studimit ku ata ushtrojnë veprimtarinë dhe për të gjitha dhe programet e studimit të ofruara. 

2. Të përgatitin dosjen për çdo student, me të gjithë dokumentacionin e nevojshëm, që do të shërbejë për transferimin e tij në një institucion tjetër të arsimit të lartë për vazhdimin e studimeve, dhe t’ia vënë atë në dispozicion vetë studentit, pa asnjë detyrim financiar shtesë nga ana e tij, brenda datës 1 shtator 2014. Ministri i Arsimit dhe Sportit përcakton, me udhëzim, listën dhe tipologjinë e dokumentacionit që duhet të përmbajë dosja e studentit, si dhe procedurat që do të ndiqen për organizimin e procesit të transferimit të studentëve.

3. Të marrin të gjitha masat për krijimin e mundësive studentëve ende të padiplomuar, për transferimin e tyre në institucione të tjera të arsimit të lartë, vendase apo të huaja, që ofrojnë programe studimi të njëjta apo të ngjashme, si dhe lehtësimin e procedurave për pajisjen me dokumentacionin e nevojshëm. 

4. Dosjet e studentëve, të përgatitura nga institucionet private të arsimit të lartë, që nuk do të tërhiqen nga studentët përkatës, përcillen në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit brenda datës 10 shtator 2014. Këto institucione dorëzojnë në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, brenda kësaj date, edhe të gjithë dokumentacionin ligjor, administrativ, financiar dhe akademik që disponojnë dhe mbi bazën e të cilit kanë zhvilluar veprimtarinë e tyre akademike, që prej fillimit. 

5. Të vënë në dispozicion të Ministrisë së Arsimit dhe Sportit çdo informacion të kërkuar dhe të vazhdojnë të mbajnë kontakte me të deri në plotësimin dhe mbylljen e të gjitha kërkesave të parashikuara në këtë vendim. 

6. Të kthejnë pagesat e kryera nga studentët për pjesën e papërfunduar të programeve përkatëse të studimit, për rastet kur pagesat janë kryer për cikël studimi, si dhe çdo detyrim tjetër të papërmbushur që mund të kenë ndaj studentit. 

Vlashaj: Do të ankohemi edhe në gjykatat ndërkombëtare  

Në një intervistë për gazetën “Shekulli”, themeluesi i SH.L.P “Vitrina” jep argumente, që sipas tij, heqja e licencës së universitetit që drejton është kryer në mënyrë jo zyrtare. Ai thekson se çregjistrimi, sipas marrëdhënieve kontraktuale midis universitetit dhe studentëve, ka një tarifë. 

Z. Vlashaj, pas vendimeve të Këshillit të Ministrave për të hequr apo pezulluar licencat për disa institucione private të arsimit të lartë në Shqipëri, ju ka ardhur një raport zyrtar për arsyet që kanë rezultuar në heqjen e licencës për universitetin tuaj?

Na ka ardhur një raport, por jo zyrtar dhe ku nuk tregohen arsyet e heqjes së licencës, por thjesht një raport. Ky raport është joprofesional dhe joligjor, sepse nuk është firmosur nga të gjithë anëtarët e Komisionit të Inspektimit në çdo faqe. Pra, ku e dimë ne, nëse e kanë pranuar apo jo të gjithë anëtarët e Komisionit këtë raport. Gjithashtu, raporti nuk na ka ardhur me postë, por na ka ardhur dorazi. Nuk ka qenë zyrtar. Megjithatë, ne kemi marrë masat që të bëjmë objeksionet (kundërshtimet) tona ndaj këtij raporti. I kemi çuar në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit në mënyrë personale, nëpërmjet një studio ligjore. Nuk jemi thirrur asnjëherë për ballafaqim apo mbrojtje të këtyre objeksioneve, ashtu sikurse e parashikon ligji. E kontestojmë të gjithë procesin si të paligjshëm, sepse nuk është respektuar ligji.

Cilat janë elementet zyrtare që ju prisni, që të ketë raporti? Ju thatë firma nga çdo anëtar i Komisionit?

Po. Ky është minimalisht një ele-   ment. Pastaj dërgimi me postë është diçka tjetër zyrtare. Por kjo pak rëndësi ka tani, në momentin që kemi një vendim të Këshillit të Ministrave.

E njihni ju zyrtarisht këtë vendim të Këshillit të Ministrave për ta zbatuar? 

Jemi të detyruar ta zbatojmë vendimin e Këshillit të Ministrave. E respektojmë këtë vendim. Por normalisht jemi po ashtu të detyruar, për hir të mbrojtjes të të drejtave tona, ta kontestojmë në Gjykatë, sipas të gjitha ligjeve, normave dhe të drejtave tona Kushtetuese brenda shtetit shqiptar dhe deri në institucionet më të larta ndërkombëtare, për sa i përket mbrojtjes së të Drejtave të Njeriut dhe të drejtave të sipërmarrjes.

Në rast se studentët, pavarësisht vendimit të Këshillit të Ministrave, kërkojnë çregjistrim, do të paguhet tarifë shtesë?

Tarifë shtesë nuk ka pasur dhe nuk do të ketë. Nuk ka ndodhur asnjëherë që t’u jetë marrë tarifë shtesë studentëve. Do të kërkojmë respektimin e detyrimeve kontraktuale. Në momentin që Ministria e Arsimit dhe Sportit na sjell një shkresë, një udhëzim, që i hedh poshtë detyrimet kontraktuale, ne detyrimisht do t’u japim dosjen studentëve pa asnjë lloj komenti tjetër dhe do ta ndjekim këtë çështje në Gjykatë. 

Sipas detyrimeve kontraktuale, sa është tarifa e çregjistrimit?

Po, tarifa për çregjistrimin mund të shkojë deri në 1200 euro... 

Kjo sipas detyrimeve kontraktuale midis universitetit dhe studentit?

Po.   

Detyra Plote

Politika e mbështetur tek fuqia, si lindin konfliktet midis shteteve

Tema: “Politika e mbështetur tek fuqia, si lindin konfliktet midis shteteve”   Nëntemat:

Politika ndërkombëtare si luftë për pushtet

Dobësimi i pushtetit politik

Cilatdo qofshin synimet themelore të politikës ndërkombëtare, pushteti është gjithnjë qëllimi parësor.

Nga ky koncept i politikës ndërkombëtare rrjedhin dy përfundime:

1. Jo çdo veprim që kryen një vend në raport me një vend tjetër është i natyrës politike.

2. Jo të gjitha vendet janë në çdo kohë në të njëjtën shkallë të angazhuar në politikën ndërkombëtare (ndryshon masa e përfshirjes, janë të papriturat  e fuqisë, transformimet kulturore).

Dallimet midis pushtetit dhe ndikimit.

Pushteti politik është raporti psikologjik midis atyre që e ushtrojnë atë dhe atyre mbi të cilët ai ushtrohet.

Ndërsa ndikimi rrjedh nga tre burime:

·         shpresa për përfitime

·         frika nga dëmtimet

·         respekti apo dashuria për njerëzit dhe institucionet

Ndikimi mund të ushtrohet përmes

1.    Rendit

2.    Kërcënimeve

3.    Autoritetit apo karizmës së një njeriu

4.    Autoritetit apo karizmës së një institucioni

5.    Ose nga një kombinim i secilës prej tyre

Në bazë të kësaj duhet të bëhen katër dallime që janë:

1.Dallimi midis pushtetit dhe ndikimit

2.Dallimi midis pushtetit dhe forcës

3.Dallimi midis pushtetit  të përdorshëm dhe të papërdorshëm

4.Dallimi midis pushtetit të ligjshëm dhe të paligjshëm

Shpjegime

1.Dallimi midis pushtetit dhe ndikimit

Këshilltari i kryeministrit të shqipërisë për arsimin e këshillon atë për ndjekjen e politikave të caktuara arsimore por ama mbetet vetëm në nivelin e këshillimit asgjë me tepër, nuk ka tagrin ta urdhërojë atë, ndërsa kryeministri nga ana tjetër ka të drejtë ta urdhërojë dhe ti imponojë vullnetin e tij me anë të formave të ndryshme të ndikimit

2.Dallimi midis pushtetit dhe forcës

Pushteti politik duhet të dallohet nga forca në kuptimin e ushtrimit të dhunës fizike. Nëse nis një luftë e armatosur mes dy shtetesh atëherë pushteti politik zëvëndësohet me atë ushtarak.

3.Dallimi midis pushtetit  të përdorshëm dhe të  papërdorshëm

Lehtësia e përdorimit të armëve bërthamore e bën të nevojshëm të bëhet dallimi midis pushtetit të përdorshëm dhe të papërdorshëm.  Lufta me shumë zero- Të gjitha palët e përfshira në rivalitet apo konflikt dhe pse e zotërojnë armën bërthamore nuk e përdorin dot sepse e dinë që dëmi që do vinte nga përdorimi i saj do të ishte aq i madh sa në çdo rast do dalësh i humbur. Lufta bërthamore mes shteteve që e zotërojnë armën bërthamore smund të ketë fitues, prandaj dhe quhet luftë me shumë zero.

4.Dallimi midis pushtetit të ligjshëm dhe të paligjshëm

Pushteti i përdorur nga një oficer policie që kontrollon sipas një urdhëri për kontroll është krejtësisht i ndryshëm nga pushteti i një hajduti që kryen të njëjtin veprim duke kërcënuar me armë.

Dobësimi i pushtetit politik

Politika ndërkombëtare është domosdoshmërisht luftë për pushtet. Xheremi Bentham besonte se konkurenca për kolonitë ishte në themel të të gjitha konflikteve botërore. Kobdeni dhe Prudoni ishin të bindur se heqja e barrierave tregtare ishte i vetmi kusht për vendosjen e një harmonie të përhershme mes vendeve. Për Marksin dhe pasuesit e tij në themel të mosmarrëveshjeve dhe luftës ishte kapitalizmi. Gjatë shekullit të XIX-të liberalët kudo kishin bindjen se politika për pushtet dhe lufta ishin mbetje të një sistemi të vjetëruar qeverisjeje dhe se fitorja e demokracisë mbi absolutizmin dhe autokracinë do të siguronte fitoren e harmonisë botërore dhe paqes së përhershme ndaj politikës për pushtet dhe luftës.

Dobësimi i pushtetit politik

Kohët e fundit bindja se lufta për pushtet mund të eleminohet nga skena ndërkombëtare është e lidhur me përpjekjet e mëdha për organizmin e botës si Lidhja e Kombeve dhe Organizata e Kombeve të Bashkuara.

Lufta për supremaci

Është universale në kohë dhe në hapësirë si një fakt i pamohueshëm nga përvoja. Nuk mund të mohoet se gjatë gjithë historisë pavarësisht nga kushtet shoqërore, ekonomike dhe politike shtetet janë përballur njëri me tjetrin në rivalitetin për pushtet.  Por nëse joshja për pushtet nuk mund të braktiset kudo në botë: Ata që mund të shërohen prej saj vetëm sa do të binin viktima të pushtetit të të tjerëve.

Dy burimet e dobësimit të pushtetit politik

1. Filozofia e shekullit të XIX-të.

2. Përvoja amerikane.

Shpjegime

Shekulli i XIX-të çoi në dobësimin e politikave për pushtet si rezultat i zhvillimeve të brendshme. Karakteristike ishte dominimi i klasave të mesme nga aristokracia dhe duke u nisur nga kjo filozofët e kohës identifikuan kundërshtimin ndaj politikës aristokratike me armiqësine ndaj çdo lloj politike

Përvoja amerikane. Identifikimi i politikës për pushtet me qeverinë e aristokratëve gjeti mbështjetje në përvojën amerikane. Kjo mund të gjendet në tre elemente të kësaj përvoje:

1. Natyra unike e Amerikës.

2. Izolimi i kontinentit nga qendrat e konfliktit botëror.

3. Anti-imperializmi i ideologjisë politike amerikane.

Ushtrimi i fuqisë nga shtetet në marrëdhëniet me njëri - tjetrin quhet real politik ose thjesht politikë e mbështetur te fuqia.

Fuqia shpesh përkufizohet si aftësia për të bërë që një aktor tjetër të bëjë atë çka në kushte të tjera nuk do ta kishte bërë. (ndikimi)

Karakteristikat që bëjnë që një shtet të jetë i fuqishëm janë: madhësia pra territori, niveli i të ardhurave, forcat e armatosura, numri i popullsisë, GDP e një shteti etj. Është veshtirë të flasësh për fuqinë e një shteti në mënyrë absolute sepse dhe këndvështrimet e gjykimit mbi fuqinë ose variablat janë të ndryshëm. Gjithsesi mund të flasim për fuqi relative dhe kjo shpesh mund të shërbejë për të shpjeguar përfundimin e një konflikti të armatosur.

Rëndësia e fuqisë sipas Morgenthau: “... shtetarët mendojnë dhe veprojnë nga pikëpamja e interesave të përcaktuara si fuqi”. Në kuptimin pozitiv, fuqia mund të përcaktohet si kapaciteti i një individi ose grup individësh për të modifikuar sjelljen e individëve ose grupeve të tjerë, ashtu siç ai dëshiron (influencë). Në kuptimin negativ, është aftësi për të parandaluar të tjerët për të ndikuar tek sjellja e tij (autonomi).

      Kriteret sasiore për kualifikimin e një shteti si i madh ose i vogël, tregonin shkallën në të cilën një shtet do të kërkonte të ndikonte në jetën jashtë mjedisit të tij të drejtpërdrejtë. Duke folur nga pikëpamja e fuqisë, vogëlsia mund të karakterizohet si mundësia për të krijuar si një ndikim, ashtu edhe një deficit në autonomi.

      Përveç ndarjes bazë midis influencës dhe autonomisë, duhet të dallohen edhe dimensionet e fuqisë materiale. Transferimi i resurseve të fuqisë nga një fushë në tjetrën lidhet me transferimin e kostove. Kompleksiteti në rritje i mjedisit ndërkombëtar ka ndikuar gjithashtu edhe në resurset e fuqisë.

      Organizatat ndërkombëtare sigurojnë një mjet të përsosur për kombet e vogla për të ndikuar në mjedisin e tyre të sigurisë. Dilema tradicionale e shteteve të vogla qëndron në kontradiktën midis influencës dhe autonomisë. Shtetet e vogla kanë më shumë interes se shtetet e tjera për të përmirësuar impaktin e vendimeve të tyre në fushën e politikës së lartë. Por n.q.s shtetet e vogla arrijnë të ushtrojnë influencën e tyre nëpërmjet zgjidhjeve institucionale, ato rrezikojnë një humbje të autonomisë.

KONCEPTI I FUQISË KOMBËTARE, MODELIN STRUKTUROR DHE KONTEKSTIN E SAJ.

  Fuqia është një koncept tepër i paqartë.

  Është aftësi për të imponuar një veprim të dëshiruar përballë qëndresës që mund ëe bëhet nga pala kundërshtare.

  Nënkupton bindjen (detyrimin) e kundërshtarit duke përdorur ndikimin dhe autoritetin.

  Përfundimet e dëshiruara mund të arrihen edhe me anë të institucionalizimit të autoritetit.

Modelet strukturore të fuqisë: Fuqia vetë nuk ka staturë reale dhe mund të shfaqet në shumë mënyra. Morgenthau e përkufizon fuqinë si “kontroll i njeriut ndaj mendjes dhe veprimeve të njerëzve të tjerë” dhe “marrëdhënie psikologjike ndërmjet atyre që e ushtrojnë atë dhe atyre ndaj të cilëve ushtrohet. Fuqia është një koncept  dinamik, komponentët e së cilës kanë ndryshuar në mënyrë të konsiderueshme gjatë shekujve modern. Fuqia ushtarake është përdorur gjithnjë si një nga mjetet e politikës. Në epokën e balancës së fuqisë së Europës klasike, llogaritja e fuqisë mbështetet në mekanizmat e ndryshëm, të aleancës, koalicionit dhe kompensimin, në përdorimin e armëve dhe zhvillimin e luftës si mjet popullor, por gjithashtu mjeti i fundit. Wallerstein, i përshkruan përbërësit e fuqisë në fillimet e sistemit shtetëror modern si: (1) tregtia; (2) fuqia ushtarake; (3) financat publike; (4) burokracia efektive; (5) blloku hegjemon.

Konteksti i Fuqisë Kombëtare: Fuqia kombëtare është kontekstuale në kuptimin që ajo mund të matet vetëm në kontekstin e një kuadri të veçante të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe ndaj aftësive të aktorëve të tjerë shtetëror dhe jo shtetëror. Fuqia mund të vlerësohet vetëm në bazë të të gjithë elementeve të saj dhe duke e krahasuar këtë me një aktor ose aktore të caktuar dhe duke patur parasysh  situatën në të cilën përdoret fuqia. Ekuacioni i fuqisë në marrëdhëniet ndërkombëtare nuk është asnjëherë i qëndrueshëm dhe permbajtja e fuqisë kombëtare është në ndryshim të vazhdueshëm.

Elementët Shoqëror të Fuqisë

Elementet Shoqëror janë: Ekonomik, ushtarak, politikë, psikologjik dhe informimi Ekonomik.

Ekonomik:

  Zhvillimi dhe aftësia (kapaciteti) ekonomik janë dy hallka kyçe, tepër të rëndësishme si për elementet natyror ashtu dhe ato shoqëror të fuqisë kombëtare. Zhvillimi ekonomik në një vend buron nga elementet shoqëror të fuqisë, qofshin ato modernizimi politik dhe arsimimi (edukimi) i gjerë formal, lëvizshmëria shoqërore e gjeografike dhe gadishmëria e pranimit të novacionit.

  Ekonomitë e brendshme të fuqishme, prodhojnë fuqi kombëtare jo ushtarake në arenën ndërkombëtare. Fuqia e ekonomisë së vendit ka ndikim të drejtpërdrejtë në llojshmerinë, elasticitetin dhe kredibilitetin e zgjedhjeve ekonomike ndërkombëtare.

 Rritja e ndërvarësisë ka krijuar ndryshime të mëdha në elementin ekonomik të fuqisë kombëtare. Ekonomitë kombëtare janë bërë më të varura në tregëtinë dhe tregjet financiare ndërkombëtare, të cilat janë bërë vërtetë globale nga pikpamja e veprimtarisë. Nga ana tjetër, kjo e bën më të vështirë për një vend që të rrisë nivelin e interesave afat-shkurtër apo të koordinojë politikën e tij monetare me aktorët e tjerë ndërkombëtare.

Elementi Ushtarak:

 Fuqia ushtarake është treguesi i saktë i fuqisë kombëtare.

 Fuqia ushtarake është më shumë se tërësia e personelit, paisjeve dhe armatimit.

  Lidershipi, morali dhe disiplina gjithashtu mbeten faktor vital të fuqisë ushtarake.

 Cilësia e teknologjisë së armëve është bërë një faktor shumë i rëndësishëm për të gjitha vendet në periudhën e arritjeve të mëdha e të shpejta shkencore. Teknologjia nuk është një ilaç mrekullibërës automatik për arritjen e fitoreve të shpejta dhe me humbje të vogla, veçanërisht në mungesë të udhëheqjes së qartë politike dhe një strategjie koherente.

Elementi Psikologjik:

  Përbëhet nga vullneti dhe morali kombëtar, karakteri dhe shkalla e integrimit kombëtar.

  Është elementi më jetëshkurtër i fuqisë shoqërore, i cili në mënyrë të përsëritur është bërë shkak që vendet me fuqi ekonomike dhe ushtarake superiore të jenë mundur ose politikat e tyre të dështonin nga përballja me aktorë më pak të aftë.

 Vullneti, gatishmëria dhe morali kombëtar përcaktohen si shkallë e vendosmërisë që manifeston çdo aktor në përmbushjen e objektivave të brendshëm dhe të jashtëm.

  Shkalla integrimit i referohet thjesht sensit të përkatësisë dhe identifikimit të popullit të vendit.

Elementi i Informimit:

  Revolucioni i komunikimit, ka marrë një vrull të ri në dekadat e fundit.

  Zhvillimi i komunikimit dhe aksesi në informacion, më tepër se kudo, ka gjetur përdorim në zhvillimin e luftës.

  Në fushën thjesht ushtarake, mbizotërimi në informacion mund të krijojë sinergji operacionale duke bërë të mundur sistemeve që sigurojnë njohjen dhe kuptimin e fushës së luftimit, të rrisin nivelin e komandim-kontrollit dhe krijon forcën e saktë për tu integruar në të ashtëquajturin “sistem i sistemeve”.

  Kompresimi (ngjeshja-permbledhja) e nivelit strategjik, operativ dhe taktik të luftës, me parë konsiderohej si hallkë e veçantë komandimi dhe e përgjegjësive funksionale. Në të ardhmen, komandanti do të përballet me një detyrë shumë më komplekse, atë të njohjes së veprimeve që ndodhin njëkohësisht në të tre nivelet e luftës dhe bashkimin e tyre në gjykime të kujdesshme që rezultojnë nga shqyrtimi tradicional në nivel operativ se në cilat luftime e beteja taktike të marrësh pjesë, tu bashkohesh dhe cilave tu shmangesh.

Elementët natyrorë të  fuqisë kombëtare (Gjeografia, Popullsia dhe  Burimet).

Gjeografia: faktorët gjeografik ndikojnë në aftësitë dhe parashikimin për të ardhmen e vendit. Vendosja, në veçanti, lidhet ngushtë me politikën e jashtme të shtetit. Shtetet vulnerable kanë patur të bëjnë me shumë probleme, madje dhe deri me humbjen e ekzistencës kombëtare. Në të kundert, Britania e Madhe, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Japonia kanë qenë të mbrojtura nga masa të mëdha uji përgjatë gjithë historisë së ekzistencës së tyre. Lidhja ndërmjet politikës së jashtme dhe vendosjes gjeografike, në të vërtetë është kaq e rëndësishme, sa në shekullin e kaluar ajo u bë shkak për lindjen e gjeopolitikës si fushë më vete studimi. Në ekstremin e tyre më të lartë, gjeopolitika mund të krijojë tundim në lidhje me “Besimin e gabuar të Faktorit të Vetëm” të Morgenthaut ose siç ka ndodhur në shkrimet e Karl Haushoferit ku shtrembërohet në një lloj metafizike politike me thirrje për hapësirë jetike kombëtare të mjaftueshme. Vendosja gjeografike është e lidhur ngushtë me klimen, e cila, ka një efekt të madh në fuqinë kombëtare. Shtetet më të varfër ekonomikisht dhe më të dobët në aspektin e fuqisë kombëtare gjatë kohëve moderne kanë qenë të gjitha të vendosura jashtë zonës së klimës së butë, qoftë kjo në tropik ose në zonën e ftohtë.

Popullsia: madhësia, prirjet dhe struktura demografike përbëjnë një aspekt të rëndësishëm të fuqisë kombëtare. Një popullsi e madhe është një kërkesë apo parakusht i nevojshëm, por jo një garanci e vetvetishme e rritjes së fuqisë. Prirjet në rritjen dhe zvogëlimi i popullsisë mund të kenë një ndikim të madh në fuqinë kombëtare. Struktura e popullsisë, është shumë e rëndesishme për zhvillimin e kombeve, ku rëndësi të veçantë merr përqindja e popullsisë në grupin me produktiv, që në përgjithësi konsiderohet të jetë diku ndërmjet moshës 18 dhe 45 vjeç, që mund të plotësojnë më mirë nevojat e industrisë dhe forcave të armatosura të vendit, si dhe të krijojnë brezin e ardhshëm.

Burimet Natyrore: sasia e madhe e burimeve natyrore është thelbësore për një shtet modern që të zhvillojë luftë, për të vënë në veprim bazën e tij industriale, si dhe për të shpërblyer aktorët e tjerë ndërkombëtarë nëpërmjet tregëtisë dhe ndihmës, ose me produkte industriale moderne ose në lëndë të parë. Por keto burime, janë shpërndarë në mënyre jo të barabartë rreth globit dhe po bëhen gjithnjë e më shumë të pamjaftueshme si rrjedhojë e konsumit dhe kerkesës gjithnjë në rritje. Për më tepër, ashtu si dhe në rastin e pronësisë ndaj vendeve strategjike, edhe zotërimi fizik i burimeve natyrore nga një vend i caktuar nuk është domosdo një burim i garantuar i fuqisë, derisa ky vend të mund t’i zhvillojë burimet që zotëron dhe të ruajë kontrollin politik mbi shfrytëzimin e tyre. Përkundrazi, shtetet me organizata të mëdha industriale dhe infrastrukturë prodhuese tradicionalisht kanë qenë në gjendje të shndërrojnë fuqinë potenciale të burimeve të tyre natyrore në fuqi kombetare reale, megjithatë shumë pak vende janë të vetë-mjaftueshëm në aspektin e burimeve natyrore. Së fundi, kemi një mungesë furnizimi me materiale strategjike që janë të domosdoshme për teknologjinë e lartë dhe armët moderne. Një ndër rrjedhojat e këtij pakësimi të lëndëve të para ka qenë shfaqja e fundit të detit, me rezervat e tij të naftës dhe magnezit, si një skenë e konkurrencës ndërkombëtare, ku vendet me një vijë të gjatë bregdeti dhe me ujra të gjera territoriale kanë më tepër avantazhe.

Detyra Plote